Historia tego budynku od najdawniejszych czasów jest nierozerwalnie związana z historią szpitalnictwa wojskowego, której początek sięga czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1784 r. rezydencja królewska po raz pierwszy adaptowana na cele publiczne, została przekształcona na koszary garnizonowe regimentu gwardii pieszej litewskiej oraz lazaret tej jednostki. Zaś w 1807 roku utworzono tutaj główny szpital wojskowy dla rannych i chorych żołnierzy Księstwa Warszawskiego. Po utworzeniu Królestwa Polskiego z rozkazu ks. Konstantego w 1818 roku otwarto Szpital Główny Wojskowy zwany "Ujazdowskim". Następnie po upadku Powstania Listopadowego został całkowicie przejęty przez wojska carskie. W latach 1834,1855,1878 i 1897 - 1898 rozbudowywano bazę szpitalną. W sąsiedztwie zamku powstawały nowe budynki z przeznaczeniem na oddziały szpitalne, m.in. pawilony chirurgiczne. Patronem pawilonu północnego (obecnie Dz. Zb. Spec.) został prof. Uniwersytetu Warszawskiego - Józef Czekierski. Taki stan rzeczy trwał do 1917 roku, kiedy to nowymi gospodarzami obiektu zostały wojska niemieckie. Wówczas za ich zgodą otwarto polski oddział szpitalny z całkowicie polskim personelem.
      Już w dniu odzyskania niepodległości 11 listopada 1918 roku ppłk Edward Loth i mjr Stefan Rudzki wraz z oddziałem wojska objęli komendę nad szpitalem, gdzie w latach 20-tych zaczął kształtować się ośrodek naukowo - szkoleniowy Wojska Polskiego, do którego włączono Szpital Szkolny (utworzony ze Szpitala Ujazdowskiego, który do tej pory pełnił rolę I Szpitala Okręgowego).       Szpital miał piękne położenie, mieścił się między ulicą Agrykoli a ul. Górnośląską. Od strony zachodniej przylegał do niego park Ujazdowski, a od wschodniej park Sobieskiego. Szpital ten działał przez cały okres okupacji aż do wybuchu Powstania Warszawskiego.
      W 1941 roku mieścił się tutaj Zakład Przeszkolenia Inwalidów (założony przez prof. Uniwersytetu Warszawskiego - Edwarda Lotha) a także pierwszy nowocześnie zorganizowany zakład rehabilitacyjny. Już od pierwszych dni okupacji niemieckiej doborowa kadra wojskowych i cywilnych lekarzy, oprócz podstawowych zadań klinicznych prowadziła na szeroką skalę tajne nauczanie medycyny dla lekarzy i pielęgniarek. Tzw. "Rzeczpospolita Ujazdowska" odegrała w latach okupacji znaczącą rolę w kształtowaniu postawy zawodowej i patriotycznej w środowisku lekarskim. Szpital Ujazdowski dnia 6 sierpnia 1944 został ewakuowany a następnie spalony.
      Po wojnie, w 1954 roku usunięto konstrukcję Zamku Ujazdowskiego a częściowo spalone pawilony zabezpieczono. Znajdowały się w nich m.in. magazyny, Biuro Odbudowy Stolicy, a później w latach 70-tych, w związku z budową Trasy Łazienkowskiej, umieszczono tu biuro dyrekcji Trasy. W 1974 roku rozpoczęto prace przy odbudowie Zamku Ujazdowskiego. Obie inwestycje (budowa Trasy i odbudowa Zamku) spowodowały konieczność wyburzenia kilku pawilonów szpitalnych, co zmieniło krajobraz tej części Ujazdowa.
      Tradycje historyczne i medyczne tego miejsca stwarzały dogodne warunki do realizacji koncepcji zlokalizowania tutaj jednej ze znaczących instytucji medycznych. I tak, staraniem ówczesnego dyrektora Janusza Kapuścika, w roku 1983 jeden z pawilonów chirurgicznych został przeznaczony na Dział Zbiorów Specjalnych GBL. Po uzyskaniu środków i wykonaniu remontu adaptacyjnego, w październiku 1995 roku placówkę otwarto z okazji jubileuszu 50-lecia istnienia naszej biblioteki.
      Obecnie stanowi ważne miejsce dla osób zajmujących się działalnością naukową. Jest bazą źródłową dla historyków medycyny i biografistów. Gromadzi spuściznę lekarską, dokumentującą dzieje grupy zawodowej i inne materiały związane z historią polskiej myśli medycznej.

1 - komenda szpitala,    2 - wartownia,    3, 6, 7, 8 - pawilony odstąpione szpitalowi św. Ducha w 1941 -1944, 4 - pawilon radiologii,    5 - baraki dla jeńców radzieckich w miejscu zbombardowanych w 1939 r. budynków służby garnizonu,    9 i 10 - pawilony chirurgiczne (w pawilonie 9 obecnie znajduje się Dział Zbiorów Specjalnych GBL), "Cm" - Cmentarz Obrońców Warszawy z 1939 r.,    11 - gmach Szkoły Podchorążych Sanitarnych a w latach 1939 - 1944 główny pawilon szpitalny tzw. VI,    12 - Zamek Książąt Mazowieckich - internat CWSan. W 1939 r. pawilon dla rannych. Od 1941 r. siedziba Zakładu Przeszkolenia Inwalidów,    13 - budynek gospodarczy,    14 - kuchnia, piekarnia, pralnia, fryzjer itd.,    15 - zakład anatomii patologicznej, prosektorium i kaplica przedpogrzebowa,    16 - ogrodnik,    17 - mieszkania pracowników,    18 - pawilon stomatologiczny,    19 - apteka,    20 - pawilon psychiatryczny,    21 - mieszkania pracowników tzw. "generałówka",    22 - Główna aleja wjazdowa,    23 - magazyny,    24 - izba przyjęć,    25 - budynki gospodarcze. Od wartowni (2) do budynku (13) prowadziły również tory kolejki wąskotorowej.
Na podstawie zdjęcia lotniczego z lat trzydziestych odtworzyła Hanna Odworąż-Szukiewicz.

Wystawa - Dział Zbiorów Specjalnych - fot. 01



Wystawa - Dział Zbiorów Specjalnych - fot. 02