{"id":1541,"date":"2025-12-22T12:04:00","date_gmt":"2025-12-22T11:04:00","guid":{"rendered":"https:\/\/gbl.empressia.dev\/?p=1541"},"modified":"2026-05-06T14:27:14","modified_gmt":"2026-05-06T12:27:14","slug":"film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/","title":{"rendered":"Film of the X-rays conference after 130 years"},"content":{"rendered":"<section class=\"b--video-with-transcript content-grid full-width bg-light text-dark is-style-medium-margin\"  aria-label=\"Wideo\">\n  \n  <div class=\"b--video-with-transcript__player relative w-full overflow-hidden rounded-lg bg-black\" style=\"aspect-ratio: 21 \/ 9;\">\n          <iframe class=\"absolute inset-0 h-full w-full\" src=\"https:\/\/www.youtube-nocookie.com\/embed\/9f2-wpRXzf8?rel=0\" title=\"Konferencja promienie X\" loading=\"lazy\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\"><\/iframe>\n      <\/div>\n\n      <details class=\"b--video-with-transcript__transcript mt-24 rounded-lg border border-neutral-300 bg-neutral-50 p-16 lg:p-24\">\n      <summary class=\"cursor-pointer button--m font-semibold text-secondary-1000 inline-flex items-center gap-8 focus-visible:outline-2 focus-visible:outline-offset-2 focus-visible:outline-primary\">\n        <span>Poka\u017c transkrypcj\u0119 \/ audiodeskrypcj\u0119<\/span>\n        <span class=\"block dropdown-arrow__icon relative !mt-0\">\n          <svg width=\"18\" height=\"18\" viewbox=\"0 0 18 18\" fill=\"none\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\">\n  <path d=\"M4.5 7.75L9 12.25L13.5 7.75\" stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\"\/>\n<\/svg>\n\n        <\/span>\n      <\/summary>\n      <div class=\"mt-16 paragraph--m text-secondary-1000 [&#038;_a]:content-link [&#038;_p]:mb-12 [&#038;_ul]:list-disc [&#038;_ul]:pl-24 [&#038;_ol]:list-decimal [&#038;_ol]:pl-24\">\n        <p>[00:00 \u2013 00:06]<br \/>\n[Plansza tytu\u0142owa spotkania online na platformie Zoom. Widoczna galeria kafelk\u00f3w z imionami i nazwiskami uczestnik\u00f3w. W ma\u0142ym oknie podgl\u0105d z kamery na sal\u0119 wyk\u0142adow\u0105, gdzie przy pulpicie stoi m\u0119\u017cczyzna].<\/p>\n<p>[00:07 \u2013 01:02]<br \/>\n[M\u0119\u017cczyzna przy pulpicie, w tle ekran projekcyjny].<br \/>\nPrelegent 1: Dlaczego promienie X? Dlatego, \u017ce s\u0142ynny fizyk, Wilhelm R\u00f6ntgen, przypadkowo znajduj\u0105c jakie\u015b promienie, nie wiedzia\u0142, co to s\u0105 za promienie, sk\u0105d one s\u0105, wi\u0119c nazwa\u0142 je X. Poniewa\u017c, no, by\u0142y nieznane. Teraz wszyscy oficjalnie jego imieniem nazwali, \u017ce s\u0105 to promienie Rentgena, chocia\u017c w pi\u015bmiennictwie zachodnim dalej jest u\u017cywany \u201eX-ray\u201d. By\u0142o to wydarzenie na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105, za kt\u00f3re pan R\u00f6ntgen otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla w tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set pierwszym roku. Zmieni\u0142o ono diagnostyk\u0119, leczenie, zmieni\u0142o ono tak\u017ce i handel, tak\u017ce i fizyk\u0119, tak\u017ce zmieni\u0142o i w konstrukcjach budowlanych mo\u017cliwo\u015bci, o kt\u00f3rych opowie pani profesor i pan profesor. Serdecznie zapraszamy, dzi\u0119kuj\u0119 bardzo.<\/p>\n<p>[01:03 \u2013 02:19]<br \/>\nPrelegent 2 [wchodzi na miejsce pierwszego m\u00f3wcy]: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Jak&#8230; przede wszystkim chcia\u0142bym podzi\u0119kowa\u0107 G\u0142\u00f3wnej Bibliotece Lekarskiej i tutaj pa\u0144stwu, z kt\u00f3rymi&#8230; panu dyrektorowi i pa\u0144stwu, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy i wsp\u00f3\u0142pracujemy, dlatego \u017ce mo\u017cemy t\u0105 konferencj\u0119 tutaj przeprowadzi\u0107. Natomiast, no, spotykamy si\u0119 rzeczywi\u015bcie w takim momencie dok\u0142adnie sto trzydzie\u015bci lat temu, bo \u00f3smego listopada tysi\u0105c osiemset dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tego pi\u0105tego roku, Wilhelm Conrad R\u00f6ntgen odkry\u0142 te nowe promienie, kt\u00f3re przede wszystkim pozwoli\u0142y na bezinwazyjne obrazowanie wn\u0119trza cia\u0142a ludzkiego. Bo to by\u0142 taki pocz\u0105tek.<\/p>\n<p>[02:20 \u2013 03:40]<br \/>\nPrelegent 2: Przy czym trzeba powiedzie\u0107, \u017ce odkrycie by\u0142o w listopadzie, ale \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym pi\u0105tego stycznia tysi\u0105c osiemset dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tego sz\u00f3stego roku, czyli po dw\u00f3ch miesi\u0105cach, dlatego \u017ce R\u00f6ntgen, no, ca\u0142y czas eksperymentowa\u0142. Dowiedzia\u0142 si\u0119 \u015bwiat z czasopisma, z artyku\u0142\u00f3w w czasopi\u015bmie \u201eDie Presse\u201d, kt\u00f3ry wychodzi\u0142o, to dziennik wiede\u0144ski. No i wtedy si\u0119 zacz\u0119\u0142o rzeczywi\u015bcie szale\u0144stwo, dlatego \u017ce ten sprz\u0119t, przy pomocy kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o generowa\u0107 promienie R\u00f6ntgena, w\u0142a\u015bciwie wszyscy posiadali. Bo to by\u0142y rurki, rurki r\u00f3\u017cnego typu. Czyli medycyna by\u0142a tym pierwszym krokiem. R\u00f3wnie\u017c tutaj musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Polacy byli w czo\u0142\u00f3wce, je\u017celi chodzi o powt\u00f3rzenie odkrycia, czyli tego eksperymentu R\u00f6ntgena, bo ju\u017c mi\u0119dzy \u00f3smym a dwudziestym stycznia w Krakowie profesor Karol Olszewski \u2013 ten sam, kt\u00f3ry z profesorem Wr\u00f3blewskim skropli\u0142 sk\u0142adniki powietrza \u2013 zacz\u0105\u0142 eksperymentowa\u0107 i wykona\u0142 udane zdj\u0119cia najpierw obiekt\u00f3w, potem r\u0119ki swojego asystenta na wz\u00f3r s\u0142ynnego zdj\u0119cia R\u00f6ntgena, a na pocz\u0105tku lutego wykona\u0142 pierwsze badanie do cel\u00f3w rentgenowskich, do cel\u00f3w klinicznych. I to by\u0142y pierwsze badania, jakie wykonano na ziemiach polskich.<\/p>\n<p>[03:41 \u2013 05:15]<br \/>\nPrelegent 2: Ale prosz\u0119 pa\u0144stwa, ju\u017c w styczniu zacz\u0119to r\u00f3wnie\u017c w Polsce, b\u0105d\u017a tutaj m\u00f3wi\u0119 o \u015bwiecie, eksperymentowa\u0107 z promieniami rentgenowskimi w innych zastosowaniach. W lutym zbadano na przyk\u0142ad mumi\u0119 przy pomocy promieni rentgenowskich, a w styczniu w Polsce zacz\u0119to bada\u0107 metalowe przedmioty. Doktor Bronis\u0142aw Sabat, kt\u00f3ry by\u0142 jednym z pionier\u00f3w radiologii w Polsce, zacz\u0105\u0142 wykorzystywa\u0107 promienie rentgenowskie do innych cel\u00f3w. I o ile w\u0142a\u015bciwie my bardzo dobrze znamy ju\u017c histori\u0119 medyczn\u0105 zastosowania promieniowania rentgenowskiego, bo to jest ten g\u0142\u00f3wny nurt, to mo\u017ce mniej zdajemy sobie spraw\u0119, jak promienie rentgenowskie wnikn\u0119\u0142y do nauki, do r\u00f3\u017cnych dziedzin nauki, ale r\u00f3wnie\u017c do \u017cycia codziennego. I to w\u0142a\u015bnie nasze spotkanie ma jakby przypomnie\u0107 pa\u0144stwu i nam te\u017c \u2013 bo my\u015bl\u0119, \u017ce te\u017c si\u0119 sami dowiemy du\u017co ciekawego \u2013 w\u0142a\u015bnie gdzie te promienie rentgenowskie znalaz\u0142y zastosowanie poza \u015bci\u015ble nurtem medycznym. Prosz\u0119 pa\u0144stwa, sercem ka\u017cdego urz\u0105dzenia generuj\u0105cego promieniowanie X, no to jest lampa rentgenowska. Ta lampa rentgenowska na przestrzeni dziej\u00f3w tych stu trzydziestu lat zmienia\u0142a si\u0119. Przynajmniej dwie rewolucje \u2013 jedn\u0105 prze\u017cyli\u015bmy, drug\u0105 prze\u017cywamy w tej chwili. I dlatego chcia\u0142em pana Grzegorza Jezierskiego tutaj poprosi\u0107, \u017ceby nam opowiedzia\u0142 o samej historii lampy rentgenowskiej. A jeste\u015bmy w og\u00f3le dumni, poniewa\u017c pan doktor in\u017cynier jest za\u0142o\u017cycielem i kustoszem wspania\u0142ego Muzeum Lamp Rentgenowskich, kt\u00f3re si\u0119 mie\u015bci w Opolu. I w\u0142a\u015bciwie tylko dwie takie plac\u00f3wki w Europie s\u0105, tak\u017ce tym bardziej jeste\u015bmy tutaj z tego powodu dumni. Pan in\u017cynier jest tutaj prawdziwym fachowcem, je\u017celi chodzi o lampy rentgenowskie. Tak\u017ce zapraszam.<\/p>\n<p>[05:16 \u2013 06:11]<br \/>\n[Zmiana widoku na prezentacj\u0119 PowerPoint. Slajd tytu\u0142owy: \u201eLampa rentgenowska sercem aparatu rtg \u2013 etapy ewolucji. Grzegorz Jezierski\u201d. Prelegent stoi obok ekranu w sali].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Pozwol\u0119 sobie kr\u00f3tko przypomnie\u0107 ewolucj\u0119 lampy rentgenowskiej. Na wst\u0119pie taka kr\u00f3tka definicja. Dlatego, \u017ce tych \u017ar\u00f3de\u0142 promieniowania rentgenowskiego mamy wiele. I s\u0105 naturalne, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 w przyrodzie, chocia\u017cby cia\u0142a niebieskie, w\u0142\u0105cznie z naszym S\u0142o\u0144cem, s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em promieniowania rentgenowskiego. Na szcz\u0119\u015bcie to promieniowanie rentgenowskie nie dociera na powierzchni\u0119 Ziemi wskutek absorpcji przez atmosfer\u0119. No, ale warto o tym wiedzie\u0107. S\u0105 wysy\u0142ane specjalne satelity promieniowania rentgenowskiego obecnie w kosmos. Natomiast sama lampa, to sztuczne \u017ar\u00f3d\u0142o promieniowania rentgenowskiego, stanowi szklana ba\u0144ka pr\u00f3\u017cniowa, dzisiaj te\u017c cz\u0119sto zast\u0119powana ju\u017c metalowymi ba\u0144kami.<\/p>\n<p>[06:12 \u2013 07:33]<br \/>\n[Slajd ze zdj\u0119ciem R\u00f6ntgena trzymaj\u0105cego szklan\u0105 rurk\u0119].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: No, s\u0142ynne&#8230; pokazuje t\u0105 posta\u0107 w\u0142a\u015bnie trzymaj\u0105c\u0105 w r\u0119ku lamp\u0119. Ot\u00f3\u017c my niew\u0142a\u015bciwie u\u017cywamy, \u017ce R\u00f6ntgen mia\u0142 do czynienia z lamp\u0105 rentgenowsk\u0105. I tak ju\u017c funkcjonuje, \u017ce przez wiele lat po odkryciu by\u0142a&#8230; istnia\u0142a lampa rentgenowska. Wtedy nie by\u0142o lampy rentgenowskiej. To by\u0142y tak zwane lampy wy\u0142adowcze, s\u0142u\u017c\u0105ce do badania wy\u0142adowa\u0144 w gazach. Wszyscy naukowcy wtedy si\u0119 fascynowali tym \u015bwieceniem w rurkach przy r\u00f3\u017cnym napi\u0119ciu, r\u00f3\u017cnym kszta\u0142cie lampy, r\u00f3\u017cnym wype\u0142nianiu gazem i tak dalej. W zwi\u0105zku z tym te lampy og\u00f3lnie nie s\u0142u\u017cy\u0142y do generowania promieniowania rentgenowskiego, a do ca\u0142kiem innych cel\u00f3w. Naukowo okre\u015blamy, \u017ce s\u0105 to lampy gazowane, bo by\u0142 gaz, z zimn\u0105 katod\u0105, bo by\u0142 problem w\u0142a\u015bnie z wytwarzaniem tych elektron\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 \u2013 dzisiaj wiemy \u2013 niezb\u0119dne do wzbudzenia promieniowania rentgenowskiego. I trzeba by\u0142o poczeka\u0107 prawie osiemna\u015bcie lat, zanim si\u0119 pojawi\u0142a tak zwana w\u0142a\u015bciwa lampa rentgenowska. Czyli lampa, kt\u00f3ra by\u0142a zaprojektowana, przemy\u015blana w celu optymalnej emisji promieniowania rentgenowskiego.<\/p>\n<p>[07:34 \u2013 09:15]<br \/>\n[Slajd z rysunkiem rury Crookesa].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: No i tu pokazuj\u0119 t\u0105 lamp\u0119&#8230; lamp\u0119, przepraszam, jeszcze rur\u0119. Wtedy u\u017cywano te\u017c od naukowc\u00f3w okre\u015ble\u0144: rura Crookesa na przyk\u0142ad, bo by\u0142y bardzo popularne. I ja sobie pozwoli\u0142em tutaj t\u0105 rur\u0119 Crookesa pokaza\u0107. Ot\u00f3\u017c, prosz\u0119 pa\u0144stwa, nie wiedziano wtedy w og\u00f3le nic na temat elektron\u00f3w. Dzisiaj wiemy, \u017ce s\u0105 niezb\u0119dne elektrony do generacji promieniowania rentgenowskiego. No i w tych lampach jest pytanie: sk\u0105d si\u0119 bra\u0142y elektrony? No, bra\u0142y si\u0119 wskutek jonizacji. Czyli to by\u0142y lampy bardzo niewydajne, niesterowalne, bo nie mieli\u015bmy niezale\u017cnego \u017ar\u00f3d\u0142a elektron\u00f3w. Sk\u0105d tutaj si\u0119 bra\u0142y te promienie X? A no, w przypadku R\u00f6ntgena, R\u00f6ntgen mia\u0142 te\u017c szcz\u0119\u015bcie takie \u2013 dzisiaj si\u0119 o tym m\u00f3wi, podkre\u015bla \u2013 \u017ce niemieccy szklarze u\u017cywali do produkcji tych baniek, tych rurek wy\u0142adowczych, stosunkowo zwi\u0119kszon\u0105 zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu. A ten o\u0142\u00f3w by\u0142 potrzebny, bo w nim to promieniowanie powstawa\u0142o w ba\u0144ce, na \u015bciance lampy, \u017ce zauwa\u017cy\u0142 t\u0105 s\u0142ab\u0105 emisj\u0119 promieniowania rentgenowskiego. Mianowicie, jak ju\u017c by\u0142o wiadomo, \u017ce powstaje to promieniowanie na hamowaniu przez dany materia\u0142, to celowo instalowano na drodze tych promieni tak zwan\u0105 antykatod\u0119. Czyli p\u0142ytk\u0119 pod k\u0105tem, prawda, kt\u00f3ra nawiasem m\u00f3wi\u0105c by\u0142a te\u017c o tym samym potencjale co anoda, ale nazywa\u0142a si\u0119 antykatoda, \u017ceby zwi\u0119kszy\u0107 efektywno\u015b\u0107 promieniowania rentgenowskiego.<\/p>\n<p>[09:16 \u2013 10:16]<br \/>\n[Slajd: \u201eLampa gazowana (jonowa) z zimn\u0105 katod\u0105\u201d oraz rycina z wieloma typami rurek].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: No i tu w przypadku tej lampy gazowanej, jonowej, z zimn\u0105 katod\u0105, wszystkie definicje tutaj uj\u0105\u0142em i mamy ju\u017c zastosowanie tej antykatody. Czyli mamy katod\u0119, anod\u0119. Prosz\u0119 zobaczy\u0107, \u017ce troch\u0119 kuriozalne rozwi\u0105zanie, bo antykatoda ma ten sam potencja\u0142 co anoda. No, ale tak to funkcjonowa\u0142o. No i to ju\u017c by\u0142a&#8230; je\u015bli dodano nie ba\u0144k\u0119 sam\u0105 lit\u0105, tylko dodano t\u0105 antykatod\u0119, to ju\u017c wydajno\u015b\u0107 tego promieniowania by\u0142a wi\u0119ksza, ale nadal lampa by\u0142a niesterowalna. Tutaj nie mamy \u017cadnej mo\u017cliwo\u015bci sterowania nat\u0119\u017ceniem promieniowania, czyli ilo\u015bci\u0105 elektron\u00f3w. Powstawa\u0142y r\u00f3\u017cne kszta\u0142ty, typy. I jak pa\u0144stwo widz\u0105 tutaj te\u017c ju\u017c w literaturze jest podpisane: \u201elampy rentgenowskie\u201d. Czyli to nie by\u0142y lampy rentgenowskie, to by\u0142y r\u00f3\u017cne lampy wy\u0142adowcze stosowane do bardzo wielu r\u00f3\u017cnych cel\u00f3w.<\/p>\n<p>[10:17 \u2013 11:37]<br \/>\n[Slajd: \u201eWilliam D. Coolidge (1873-1975). W 1910 r. wynalaz\u0142 gi\u0119tkie w\u0142\u00f3kno wolframowe&#8230;\u201d. Zdj\u0119cie naukowca z olbrzymi\u0105 szklan\u0105 lamp\u0105].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: I taki prze\u0142om w historii lampy rentgenowskiej to rok tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set trzynasty. Tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set trzynasty, czyli osiemna\u015bcie lat po odkryciu, kiedy dzi\u0119ki chemikowi ameryka\u0144skiemu, Williamowi Coolidge\u2019owi, pojawi\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwa lampa rentgenowska. Od tej daty mo\u017cemy ju\u017c u\u017cywa\u0107, \u017ce mamy do czynienia z lamp\u0105, kt\u00f3ra generuje promieniowanie rentgenowskie. Ma\u0142o tego, mo\u017cemy tym promieniowaniem sterowa\u0107 w\u0142a\u015bnie poprzez \u017carzenie katody, czyli ilo\u015b\u0107 emitowanych elektron\u00f3w. Zas\u0142ug\u0105 Coolidge\u2019a by\u0142o przede wszystkim to, \u017ce wprowadzi\u0142 w\u0142a\u015bnie anod\u0119, r\u00f3wnie\u017c zast\u0105pi\u0142 \u2013 bo wcze\u015bniej by\u0142a platyna \u2013 wolframem. Chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 tutaj na dat\u0119 Coolidge\u2019a, kt\u00f3ry by\u0142 uznawany, jest uznawany za tw\u00f3rc\u0119 lampy rentgenowskiej. Osiemdziesi\u0105t trzy patenty na swoim koncie. Wszystkie te lampy sam testowa\u0142, bada\u0142. Lampy by\u0142y nieos\u0142oni\u0119te. My mamy takie lampy, du\u017ce, nieos\u0142oni\u0119te z bitem \u017car\u00f3wkowym konstrukcji Coolidge\u2019a. By\u0142 nara\u017cony na bezpo\u015brednie promieniowanie. Do\u017cy\u0142 stu dw\u00f3ch lat.<\/p>\n<p>[11:38 \u2013 13:00]<br \/>\n[Slajd: Zdj\u0119cie lampy Coolidge&#8217;a].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: I to jest w\u0142a\u015bnie przyk\u0142ad tej lampy. Widzimy ju\u017c, \u017ce nie mamy tej zimnej katody, tylko mamy w\u0142a\u015bnie tutaj ten \u017carnik, w\u0142\u00f3kno. A zas\u0142ug\u0105 Coolidge\u2019a by\u0142o \u2013 wracam do poprzedniego \u2013 mianowicie opracowanie technologii wytworzenia gi\u0119tkiej spirali z takiego materia\u0142u, jakim jest wolfram. Wolfram jest materia\u0142em bardzo kruchym, ma\u0142o plastycznym. Nie da si\u0119 tego odku\u0107 ani odla\u0107, tej spirali. A on opanowa\u0142 technologi\u0119 w\u0142a\u015bnie wyci\u0105gania tej spirali. I przy okazji warto wiedzie\u0107, \u017ce spirala wolframowa jako \u017ar\u00f3d\u0142o elektron\u00f3w najpierw trafi\u0142a do lampy rentgenowskiej, a p\u00f3\u017aniej znalaz\u0142a zastosowanie w \u017car\u00f3wkach.<\/p>\n<p>[13:01 \u2013 14:20]<br \/>\n[Slajd: Plakat reklamowy \u201eMagic Ray\u201d].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: No i tu jest w\u0142a\u015bnie informacja o tym sukcesie. Firma General Electric zosta\u0142a&#8230; zatrudni\u0142a w\u0142a\u015bnie po powrocie z Europy Williama Coolidge\u2019a. Zrobi\u0142 na tym wielki biznes, bo zosta\u0142a lampa opatentowana, ca\u0142y \u015bwiat musia\u0142 potem nabywa\u0107 te patenty. I jest podane, \u017ce jej wydajno\u015b\u0107 by\u0142a r\u00f3wnowa\u017cna setkom ton radu. I ja tu sobie zrobi\u0142em zdj\u0119cie z najwi\u0119ksz\u0105 lamp\u0105 rentgenowsk\u0105 z bitem \u017car\u00f3wkowym, w\u0142a\u015bnie typu Coolidge\u2019a. To jest lampa, kt\u00f3ra pracuje przy napi\u0119ciu czterystu kilowolt\u00f3w.<\/p>\n<p>[14:21 \u2013 15:57]<br \/>\n[Slajd: \u201eTermoemisja. Emisja polowa\u201d. Schematy emisji elektron\u00f3w].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce takim prekursorem technologii lampy z \u017carzon\u0105 katod\u0105 w\u0142a\u015bciwie nie Coolidge, a polski naukowiec, Lilienfeld. Ja tego odkrycia dokona\u0142em, o tym nie wiedzia\u0142o si\u0119 u nas, w naszym Muzeum Marii Sk\u0142odowskiej-Curie, \u017ce taka lampa Lilienfelda si\u0119 znajduje. On pierwszy wprowadzi\u0142 lamp\u0119 pr\u00f3\u017cniow\u0105, czyli niegazowan\u0105, i \u017carzon\u0105 katod\u0119. Tylko ta lampa by\u0142a bardzo skomplikowana. On by\u0142 zwi\u0105zany z nauk\u0105, z uniwersytetem, zajmowa\u0142 si\u0119 nauk\u0105. Natomiast Coolidge jak wr\u00f3ci\u0142, trafi\u0142 do przemys\u0142u i przemys\u0142 to wykorzysta\u0142 w\u0142a\u015bnie na skal\u0119 komercyjn\u0105. I prosz\u0119 pa\u0144stwa, mamy dwa g\u0142\u00f3wne mechanizmy powstawania promieniowania rentgenowskiego tego w\u0142a\u015bnie, na przyk\u0142ad z Coolidge\u2019a. To jest termoemisja. Czyli mamy spiral\u0119, wskutek podwy\u017cszonej temperatury w pr\u00f3\u017cni s\u0105 emitowane elektrony. No i tak wygl\u0105da lampa, \u017ce ze spirali elektrony s\u0105 przyspieszane wysokim napi\u0119ciem i tutaj, w skutek wyhamowania, jest generowane niewielki tam procent, poni\u017cej jednego procenta, promieniowanie X, a reszta to jest ciep\u0142o. I to ciep\u0142o trzeba odbiera\u0107.<\/p>\n<p>[15:58 \u2013 17:40]<br \/>\nGrzegorz Jezierski: I ta lampa, ten mechanizm termoemisji, jest do dzisiaj wykorzystywany. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 lamp bazuje na zjawisku termoemisji. Robiono r\u00f3\u017cne jeszcze tam modyfikacje, o kt\u00f3rych ja za chwil\u0119 wspomn\u0119 \u2013 o anodzie wiruj\u0105cej, bo ca\u0142y czas problem jest z odbiorem ciep\u0142a. To s\u0105 lampy, kt\u00f3re s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142ami du\u017cej mocy cieplnej i to ciep\u0142o trzeba odbiera\u0107, inaczej lampa ulegnie uszkodzeniu. Ale jest te\u017c drugi mechanizm, o kt\u00f3rym wspomn\u0119, tak zwana emisja polowa. Czyli przy\u0142o\u017cenie silnego potencja\u0142u pomi\u0119dzy katod\u0105 a anod\u0105. One maj\u0105 odpowiednie ukszta\u0142towanie \u2013 ostrze, jaka\u015b tarcza, prawda. Powoduje, \u017ce w temperaturze pokojowej, bez podgrzewania, s\u0105 wyrywane elektrony. Potrzebny jest tylko bardzo wysoki potencja\u0142. I przyk\u0142adowe takie lampy ju\u017c pokazuj\u0119 tutaj. One s\u0105 te\u017c popularne. W medycynie si\u0119 jako\u015b nie przyj\u0119\u0142y, zreszt\u0105 to jest nie tak znacz\u0105cy mechanizm jak termoemisja. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t ponad procent lamp jest budowanych w oparciu o termoemisj\u0119, a oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 procent w oparciu o emisj\u0119 polow\u0105. To s\u0105 g\u0142\u00f3wnie aparaty impulsowe.<\/p>\n<p>[17:41 \u2013 21:00]<br \/>\n[Slajdy pokazuj\u0105ce przeno\u015bne aparaty impulsowe oraz lampy z wiruj\u0105c\u0105 anod\u0105].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: Ta emisja polowa przyczyni\u0142a si\u0119 do powstania przeno\u015bnych aparat\u00f3w impulsowych. To s\u0105 aparaty, kt\u00f3rymi na przyk\u0142ad dysponuj\u0105 komendy wojew\u00f3dzkie policji w Polsce do obszar\u00f3w security, do prze\u015bwietlania podejrzanych paczek, bomb i tak dalej. Na lotniskach, tam w hotelach. Jako przyk\u0142ad pokazuj\u0119, jak te aparaty wygl\u0105daj\u0105. Natomiast w zakresie wracaj\u0105c do termoemisji, takim prze\u0142omem by\u0142o w medycynie w\u0142a\u015bnie zastosowanie anody wiruj\u0105cej w postaci takiej tarczy wolframowej. W zwi\u0105zku z tym to \u017ar\u00f3d\u0142o elektron\u00f3w musia\u0142o by\u0107 posadzone mimo\u015brodowo. S\u0105 te\u017c najcz\u0119\u015bciej dwa \u017ar\u00f3d\u0142a: wi\u0119ksze, mniejsze. I to ju\u017c ta lampa daje du\u017co wi\u0119ksze obci\u0105\u017cenie cieplne. Bo w przypadku medycyny my musimy zregu\u0142y stosowa\u0107 kr\u00f3tki czas ekspozycji z du\u017cym pr\u0105dem. Warto przypomnie\u0107, \u017ce pierwsze zdj\u0119cie Berty [\u017cony R\u00f6ntgena] \u2013 pi\u0119tna\u015bcie minut musia\u0142a trzyma\u0107 r\u0119k\u0119. Dzisiaj to samo zdj\u0119cie wykonujemy w czasie jednej dziesi\u0105tej sekundy. Czyli czas uleg\u0142 skr\u00f3ceniu dziewi\u0119\u0107 tysi\u0119cy, oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy razy. Mi\u0119dzy innymi przez zastosowanie w\u0142a\u015bnie du\u017cych nat\u0119\u017ce\u0144. Ale to du\u017ce nat\u0119\u017cenie jest mo\u017cliwe w\u0142a\u015bnie, \u017ce rozprowadzamy to ciep\u0142o nie w jednym miejscu si\u0119 grzeje, tylko po ca\u0142ej \u015bcie\u017cce.<\/p>\n<p>[21:01 \u2013 25:00]<br \/>\n[Slajdy o nanotechnologii w lampach RTG \u2013 nanorurki w\u0119glowe].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: Tylko informacyjnie pokazuj\u0119 tak\u0105 lamp\u0119 do mammografii, bo one s\u0105&#8230; konstrukcja, fizyka jest taka sama, tylko jest inna anoda stosowana. Tam g\u0142\u00f3wnie jest anoda z molibdenu z uwagi na korzystny kszta\u0142t widma. No i okienko w tych lampach nie szklane, a berylowe. Z berylem jest taki problem, \u017ce berylu nie da si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 ze szk\u0142em tak normalnie. W zwi\u0105zku z tym musi by\u0107 ca\u0142a ba\u0144ka, ta cz\u0119\u015b\u0107 przynajmniej, musi by\u0107 wykonana z metalu, \u017ceby po\u0142\u0105czy\u0107 okienko berylowe. Dzisiaj firma Siemens wprowadzi\u0142a dla tomografii jeszcze inne rozwi\u0105zanie, \u017ce nie wiruje sama anoda, bo te\u017c problem jest z oddawaniem ciep\u0142a. Lampa w \u015brodku, wolfram si\u0119 mo\u017ce nagrzewa\u0107 do czerwono\u015bci w pracuj\u0105cej lampie. I to ciep\u0142o tylko przez konwekcj\u0119, promieniowanie mo\u017cna odbiera\u0107. Natomiast firma Siemens wprowadzi\u0142a lamp\u0119, gdzie ca\u0142a lampa wiruje w oleju. One s\u0105 stosowane g\u0142\u00f3wnie w tomografach. No i przyk\u0142ad takich lamp w\u0142a\u015bnie, lamp z wiruj\u0105c\u0105 anod\u0105. Pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce zamiast mamy tak: albo anod\u0119 sta\u0142\u0105, czyli ca\u0142y czas elektrony atakuj\u0105 niewielk\u0105 plamk\u0119, zwan\u0105 ogniskiem, albo mamy lampy z wiruj\u0105c\u0105 anod\u0105, gdzie te elektrony s\u0105 roz\u0142o\u017cone na \u015bcie\u017cce. Ale wymy\u015blono te\u017c co\u015b takiego, \u017ce mamy lampy z anod\u0105 ciek\u0142\u0105. Czyli po prostu ca\u0142y czas mamy strumie\u0144 ciek\u0142ego metalu, \u015bwie\u017cego metalu. Prosz\u0119 zobaczy\u0107 na obci\u0105\u017cenia teraz tego ogniska \u2013 s\u0105 rz\u0119du dwa i p\u00f3\u0142 megawata na milimetr kwadratowy. Bo ca\u0142y czas jest dostarczany ciek\u0142y gal z indem. Takie urz\u0105dzenie jest stosowane g\u0142\u00f3wnie w dyfrakcji. I w Polsce jest jedyne takie urz\u0105dzenie na uniwersytecie w Poznaniu do badania struktury bia\u0142ek. My musimy w bardzo kr\u00f3tkim czasie bada\u0107 struktur\u0119 bia\u0142ek. No i bazuj\u0105c teraz na tej emisji polowej, zacz\u0119to pracowa\u0107 nad rozwi\u0105zaniem takich innych \u017ar\u00f3de\u0142 w postaci miniaturowych mikroostrzy. Ale to wszystko w skali nano. Albo jeszcze lepiej, je\u017celi umiemy wyhodowa\u0107 nanorurki.<\/p>\n<p>[25:01 \u2013 26:06]<br \/>\n[Slajd ko\u0144cowy: \u201eDzi\u0119kuj\u0119 za wys\u0142uchanie. Zapraszam Muzeum Lamp Rentgenowskich Politechnika Opolska\u201d].<br \/>\nGrzegorz Jezierski: Tutaj mamy ju\u017c w muzeum pierwsz\u0105 lamp\u0119 komercyjn\u0105 australijskiej firmy Micro-X, kt\u00f3ra wyprodukowa\u0142a w\u0142a\u015bnie na bazie nanorurek, nie mikroostrzy, a nanorurek. Korzy\u015b\u0107 z tego jest taka, \u017ce je\u015bli kojarzymy, jak wygl\u0105da ko\u0142pak medycznej lampy rentgenowskiej \u2013 to jest tej wielko\u015bci i waga gdzie\u015b pi\u0119tnastu kilogram\u00f3w \u2013 to ko\u0142pak lampy tej na bazie nanorurek wa\u017cy dwa i p\u00f3\u0142 kilograma. Rocznie produkuje si\u0119 ponad pi\u0119\u0107set typ\u00f3w r\u00f3\u017cnych lamp. Dzi\u0119kuj\u0119 pa\u0144stwu.<\/p>\n<p>[26:07 \u2013 26:59]<br \/>\n[Kamera pokazuje siedz\u0105c\u0105 przy stole kobiet\u0119 w fioletowym swetrze, a nast\u0119pnie publiczno\u015b\u0107 w sali \u2013 rz\u0119dy krzese\u0142, na kt\u00f3rych siedzi kilkana\u015bcie os\u00f3b].<br \/>\nPrelegentka 3: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu, kt\u00f3rzy zgromadzeni s\u0105 w G\u0142\u00f3wnej Bibliotece Lekarskiej, ale tak\u017ce witam wszystkich pa\u0144stwa, kt\u00f3rzy zdalnie po\u0142\u0105czyli si\u0119 z nami, by uczestniczy\u0107 w tej konferencji. A konferencja ta sta\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie tutaj dla grupy inicjatywnej tak\u0105 inspiracj\u0105 do podj\u0119cia w\u0142a\u015bnie bada\u0144, o kt\u00f3rych tutaj pan profesor Andrzej Urbanik m\u00f3wi\u0142. Poniewa\u017c jest to temat bardzo interesuj\u0105cy dla muzealnik\u00f3w nauki i techniki, dla historyk\u00f3w medycyny. Pomys\u0142 jest taki, aby obj\u0105\u0107 kwerend\u0105 wszystkie miejsca, gdzie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 historyczne dziedzictwo rentgenowskie&#8230;<\/p>\n<p>[27:00 \u2013 27:23]<br \/>\n[Widok na sal\u0119 konferencyjn\u0105. Publiczno\u015b\u0107 siedzi na krzes\u0142ach, w tle wida\u0107 aparatur\u0119 i bia\u0142e \u015bciany. Przy stole siedzi kobieta w fioletowym swetrze \u2013 Prelegentka 3].<br \/>\nPrelegentka 3: &#8230;koncentruj\u0105c si\u0119 na pocz\u0105tku na muzeach i kolekcjach, w kolekcjach tak\u017ce prywatnych. Zacz\u0119liby\u015bmy ten projekt w tym roku. I teraz, je\u017celi by\u015bmy go zaczynali, a tak te\u017c si\u0119 dzieje, mamy ju\u017c obiekty z kilku miejsc, no to oczywi\u015bcie musimy zacz\u0105\u0107 od Krakowa tutaj, kontynuuj\u0105c my\u015bl pana profesora, gdzie mia\u0142y miejsce pierwsze zdj\u0119cia rentgenowskie i pierwsze zdj\u0119cie medyczne, i pierwsze zdj\u0119cia r\u00f3\u017cnego typu obiekt\u00f3w.<\/p>\n<p>[27:24 \u2013 27:47]<br \/>\n[Zmiana widoku na prezentacj\u0119. Slajd: \u201eMaterialne dziedzictwo rtg w polskich muzeach i kolekcjach (roboczo). Projekt badawczy w pocz\u0105tkach realizacji 2025\u201d. Powr\u00f3t do widoku na prelegentk\u0119].<br \/>\nPrelegentka 3: I to w\u0142a\u015bnie to zdj\u0119cie medyczne&#8230; Gdyby\u015bmy przeczytali dok\u0142adnie ten tekst, to dowiemy si\u0119, \u017ce osoba, kt\u00f3rej to \u0142okie\u0107, a by\u0142 to g\u00f3rnik z jednej z kopalni, musia\u0142a przez trzy kwadranse utrzyma\u0107&#8230;<br \/>\nG\u0142os z sali (m\u0119ski): Siedem.<br \/>\nPrelegentka 3: Siedem? Siedem kwadrans\u00f3w?<\/p>\n<p>[27:48 \u2013 28:11]<br \/>\n[Slajd przedstawiaj\u0105cy odr\u0119cznie napisany dokument oraz rentgenogram stawu \u0142okciowego. Podpis: \u201eZdj\u0119cie rtg \u0142okcia. Karol Olszewski, Alfred Obali\u0144ski, Krak\u00f3w 1896 r.\u201d].<br \/>\nPrelegentka 3: &#8230;utrzyma\u0107 nieruchomo ten\u017ce w\u0142a\u015bnie chory \u0142okie\u0107. Kolejnym miejscem, do kt\u00f3rego powinni\u015bmy si\u0119 uda\u0107 i do kt\u00f3rego si\u0119 udajemy, to Uniwersytet Wroc\u0142awski. Dostali\u015bmy informacj\u0119 od pana profesora Marka Awdankiewicza, \u017ce w jego zbiorach jest dyfraktometr rentgenowski Siemensowski z lat 90.<\/p>\n<p>[28:12 \u2013 29:12]<br \/>\nPrelegentka 3: Przy tym post\u0119pie nauki to ewidentnie mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce jest to ju\u017c obiekt historyczny, prawda? I kolejne miejsce, o kt\u00f3rym wiemy ju\u017c, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 obiekty zwi\u0105zane z dziedzictwem rentgenowskim, a otrzymali\u015bmy wiadomo\u015b\u0107 od pana doktora Piotra Sagana, to Uniwersytet Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie. I mamy tutaj przyk\u0142ady lamp, kt\u00f3re tam si\u0119 znajduj\u0105, w\u0142a\u015bnie te\u017c i tej jednej z najstarszych lamp jonowej gazowanej, kt\u00f3r\u0105 tutaj te\u017c na ju\u017c formie zdj\u0119\u0107 pan Piotr Sagan przys\u0142a\u0142.<\/p>\n<p>[29:13 \u2013 29:27]<br \/>\n[Na ekranie widoczny jest interfejs platformy Zoom. G\u0142os kobiety z po\u0142\u0105czenia online przerywa wyk\u0142ad].<br \/>\nG\u0142os z Zoom: Przepraszam bardzo pani profesor, tylko slajdy nam si\u0119 nie zmieniaj\u0105. Nie wiem, czy kto\u015b pa\u0144stwu zg\u0142osi\u0142 t\u0105 uwag\u0119.<br \/>\nPrelegentka 3: [Patrzy w stron\u0119 komputera] Pozwol\u0119 sobie jeszcze cofn\u0105\u0107 w zwi\u0105zku z tym te slajdy. Nie wiem, jak to zrobi\u0107&#8230;<\/p>\n<p>[29:28 \u2013 30:57]<br \/>\n[Prelegentka prze\u0142\u0105cza slajdy w trybie edycji PowerPointa, aby uczestnicy online mogli je zobaczy\u0107. Pokazuje kolejno zdj\u0119cia lamp z Lublina, zdj\u0119cie \u0142okcia z Krakowa, zdj\u0119cia z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego przedstawiaj\u0105ce jaszczurk\u0119 i r\u0119k\u0119 dr. Estreichera].<br \/>\nPrelegentka 3: Czyli jeszcze tylko szybko poka\u017c\u0119 slajdy, kt\u00f3rych pa\u0144stwo nie widzieli po\u0142\u0105czonych zdalnie. Czyli pierwsze zdj\u0119cia rentgenowskie na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim zrobione przez Karola Olszewskiego. Pierwsze zdj\u0119cie medyczne, 1896 rok, zrobione w Krakowie przez Karola Olszewskiego i chirurga Alfreda Obali\u0144skiego. I informacja o dyfraktometrze rentgenowskim Siemensowskim z lat 90. z Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. Na pewno powinien wej\u015b\u0107 do tej naszej bazy, kt\u00f3r\u0105 chcemy przygotowa\u0107.<\/p>\n<p>[30:58 \u2013 32:27]<br \/>\n[Slajd: \u201eMuzeum Historii Medycyny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Parawan RTG&#8230; 1930-1960\u201d].<br \/>\nPrelegentka 3: I fotografie lamp rentgenowskich otrzymane z Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej od pana Piotra Sagana. Muzeum Historii Medycyny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przes\u0142a\u0142o nam jeden obiekt, by\u0107 mo\u017ce, \u017ce te\u017c jeszcze dalsze badania pozwol\u0105 na znalezienie&#8230; [Zmienia slajd na Muzeum AGH] Wiemy tak\u017ce o obiektach, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 na Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej. Pan doktor \u0141ukasz Bia\u0142y przekaza\u0142 nam tak\u0105 wst\u0119pn\u0105 informacj\u0119. To s\u0105 nasze czysto wst\u0119pne rozpoznania.<\/p>\n<p>[32:28 \u2013 33:13]<br \/>\n[Slajd ze zdj\u0119ciami du\u017cych aparat\u00f3w rentgenowskich w Muzeum w Opolu oraz slajd z Bia\u0142egostoku \u2013 aparat Siemens&amp;Halske z 1921 r.].<br \/>\nPrelegentka 3: Tutaj ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy o Muzeum Lamp Rentgenowskich Politechniki Opolskiej. Sporo tych obiekt\u00f3w, wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych obiekt\u00f3w to kolekcja, kt\u00f3r\u0105 zgromadzi\u0142 w\u0142a\u015bnie pan doktor Grzegorz Jezierski. Muzeum Uniwersytetu Medycznego w Bia\u0142ymstoku, Pa\u0142ac Branickich, posiada aparat rentgenowski z lat 20., czyli tak\u017ce wczesna informacja. Dzi\u0119kujemy pani Grassmann i pani Muska\u0142a.<\/p>\n<p>[33:14 \u2013 34:02]<br \/>\n[Slajd z list\u0105 obiekt\u00f3w z Politechniki Wroc\u0142awskiej. Widok na galeri\u0119 uczestnik\u00f3w Zoom].<br \/>\nPrelegentka 3: Nie b\u0119dzie z nami dzisiaj pana Piotra Machla\u0144skiego, dyrektora Muzeum Politechniki Wroc\u0142awskiej, poniewa\u017c zg\u0142osi\u0142, \u017ce jak\u0105\u015b nieprzyjemn\u0105 sytuacj\u0119 w muzeum ma i musi zosta\u0107. Ale wiemy o tym, \u017ce znajduje si\u0119 tam sporo obiekt\u00f3w. Pokazujemy tylko kilka z nich: lampy z lat 30. i 40. [Slajd: Jan Mikulicz-Radecki]. Centrum Odkry\u0107 Medycznych \u2013 o tym b\u0119dzie tutaj m\u00f3wi\u0142a pani Julita za chwileczk\u0119. [Slajd: G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska]. W G\u0142\u00f3wnej Bibliotece Lekarskiej tak\u017ce znajduj\u0105 si\u0119 obiekty. Dzi\u0119kuj\u0119 pani Emilii Przyborowskiej za t\u0119 informacj\u0119.<\/p>\n<p>[34:03 \u2013 35:28]<br \/>\n[Prelegentka 3 siada przy stole. Na ekranie widoczna galeria kafelk\u00f3w Zoom].<br \/>\nPrelegentka 3: I to jest, prosz\u0119 pa\u0144stwa, jakby taki wst\u0119pny pocz\u0105tek naszego projektu. B\u0119dziemy prowadzi\u0107 szersz\u0105 kwerend\u0119, b\u0119dziemy chcieli opublikowa\u0107 te wyniki \u0142\u0105cznie z takimi wst\u0119pnymi referatami i w formie katalogu. Zobaczymy, jak nam to b\u0119dzie sz\u0142o. Przypuszczam, \u017ce po chwilowych reakcjach b\u0119dziemy mieli okazj\u0119 takie wydawnictwo opublikowa\u0107, a na pewno zrobi\u0107 stron\u0119 internetow\u0105 ca\u0142o\u015bci dziedzictwa tego najwcze\u015bniejszego okresu bada\u0144 rentgenowskich, jakie mia\u0142y miejsce u nas. A w tej chwili poprosz\u0119 pani\u0105 Julit\u0119 Pacan\u0119&#8230;<\/p>\n<p>[35:29 \u2013 36:31]<br \/>\n[Do g\u0142osu dochodzi m\u0119\u017cczyzna w okularach i ciemnej bluzie z kapturem \u2013 dr J\u0119drzej Siuta. Stoi w sali, gestykuluje. Na ekranie slajd: \u201eCentrum Odkry\u0107 Medycznych \u2013 innowacyjny o\u015brodek turystyki naukowej na Dolnym \u015al\u0105sku\u201d].<br \/>\nDr J\u0119drzej Siuta: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Chcia\u0142em tylko doda\u0107, \u017ce w naszej kolekcji znajduje si\u0119 przeno\u015bny ameryka\u0144ski rentgen polowy s\u0142u\u017c\u0105cy do oceny klatki piersiowej. On jest zdekompletowany, bo wszystko, co mo\u017cna by\u0142o, zosta\u0142o rozkradzione, niemniej jest bardzo ciekawa instrukcja monta\u017cu tego urz\u0105dzenia. Posiadamy opisy zdj\u0119\u0107 rentgenowskich z lat 31-34 z Wilna. One s\u0105 o tyle dla nas interesuj\u0105ce, \u017ce to s\u0105 opisy zast\u0119puj\u0105ce zdj\u0119cie \u2013 piecz\u0119\u0107 w kszta\u0142cie klatki piersiowej, w kt\u00f3r\u0105 lekarz wpisywa\u0142 zmiany.<\/p>\n<p>[36:32 \u2013 37:40]<br \/>\nDr J\u0119drzej Siuta: Posiadamy rzadki model szwedzkiego aparatu Liseholm \u2013 to jest aparat, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 do zdj\u0119\u0107 rentgenowskich czaszki i kr\u0119gos\u0142upa z konkretn\u0105 dokumentacj\u0105 techniczn\u0105. I co najciekawsze, zrobion\u0105 w Gda\u0144sku, ju\u017c w Polsce, tablic\u0119 pod tytu\u0142em \u201eObraz odmy prawid\u0142owej m\u00f3zgowia\u201d. Dla wsp\u00f3\u0142czesnych moich koleg\u00f3w m\u0142odszych, kt\u00f3rzy ju\u017c \u017cyj\u0105 w czasach rezonansu magnetycznego czy TK: to sytuacja, w kt\u00f3rej \u017ceby zobaczy\u0107 zmiany w obr\u0119bie m\u00f3zgowia, trzeba by\u0142o nawierci\u0107 otwory trepanacyjne i podawa\u0107 powietrze. Rzecz zupe\u0142nie niezwyk\u0142a.<\/p>\n<p>[37:41 \u2013 38:40]<br \/>\nDr J\u0119drzej Siuta: I wreszcie aparat M\u00fcller RT100 \u2013 to jest aparat, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 do napromieniania zmian sk\u00f3rnych. Uwa\u017cano, \u017ce jest to korzystne w niekt\u00f3rych postaciach nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry czy \u0142uszczycy. Te rzeczy s\u0105 i oczywi\u015bcie bardzo ch\u0119tnie z ca\u0142ym naszym dobrodziejstwem dokumentacji b\u0119dziemy si\u0119 z projektem \u0142\u0105czy\u0107. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo.<\/p>\n<p>[38:41 \u2013 40:03]<br \/>\n[Slajdy prezentuj\u0105ce wizualizacje nowoczesnego budynku Centrum Odkry\u0107 Medycznych we Wroc\u0142awiu].<br \/>\nJulita Pacana (g\u0142os z offu): Dzie\u0144 dobry wszystkim. Dzisiaj chcieli\u015bmy pokaza\u0107 pa\u0144stwu przede wszystkim dziedzictwo Uniwersytetu Medycznego. Ja pracuj\u0119 w Centrum Odkry\u0107 Medycznych we Wroc\u0142awiu. B\u0119dzie to centrum edukacyjne, kt\u00f3re b\u0119dzie m\u00f3wi\u0107 o prze\u0142omowych odkryciach medycznych. B\u0119dzie siedem \u015bcie\u017cek tematycznych, takich jak chirurgia, krew, genetyka, hormony&#8230; no i w\u0142a\u015bnie b\u0119dzie diagnostyka obrazowa. St\u0105d dzi\u0119kujemy bardzo za t\u0119 konferencj\u0119, bo to jest inspiracja, by zacz\u0105\u0107 odkrywa\u0107 to, co jest u nas na uniwersytecie.<\/p>\n<p>[40:04 \u2013 42:12]<br \/>\n[Slajdy pokazuj\u0105ce historyczne eksponaty: negatoskopy, zasilacze firmy Koch &amp; Sterzel, stare szafy aparaturowe].<br \/>\nJulita Pacana \/ Dr J\u0119drzej Siuta (na zmian\u0119): Centrum Odkry\u0107 Medycznych to miejsce \u0142\u0105cz\u0105ce histori\u0119 i nowoczesno\u015b\u0107. Wszystko b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o w dawnej klinice chirurgicznej zbudowanej w 1890 roku, gdzie kierownikiem by\u0142 Jan Mikulicz-Radecki \u2013 wybitny chirurg, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 r\u0119kawiczki i maseczki na sal\u0119 operacyjn\u0105. Tu widzicie pa\u0144stwo katalog wystawy z 1904 roku z St. Louis, gdzie Mikulicz pokazywa\u0142 kolekcj\u0119. Pokazujemy te\u017c negatoskop przedwojenny, drewniany, oraz zasilacz przywieziony przez pani\u0105 doktor radiolog ze Lwowa zaraz po II wojnie \u015bwiatowej. S\u0142u\u017cy\u0142 on do lamp kwarcowych i rentgenowskich.<\/p>\n<p>[42:13 \u2013 43:38]<br \/>\n[Przy pulpicie staje starszy m\u0119\u017cczyzna w garniturze \u2013 prof. Andrzej Urbanik. Na ekranie slajd: \u201eKOLEKCJA RADIOLOGICZNA KRAK\u00d3W \u2013 RZESZ\u00d3W\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Urbanik: B\u0119dziemy pod\u0105\u017ca\u0107 tropem poszukiwa\u0144 sprz\u0119tu medycznego dotycz\u0105cego radiologii. Ja zawsze interesowa\u0142em si\u0119 histori\u0105 radiologii, natomiast w samo kolekcjonowanie trafi\u0142em przypadkowo. Gdy zosta\u0142em specjalist\u0105 wojew\u00f3dzkim, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie starszy pan ze skarg\u0105 na Sanepid, \u017ce nie pozwalaj\u0105 mu u\u017cywa\u0107 znakomitego aparatu rentgenowskiego. Zapyta\u0142em, co to za aparat. Pan m\u00f3wi: \u201eProsz\u0119 si\u0119 nie obrazi\u0107, jest pan m\u0142odym cz\u0142owiekiem, nie zna pan tej firmy\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to by\u0142 aparat jego ojca wyprodukowany w 1939 roku przez firm\u0119 Walknowski we Lwowie.<\/p>\n<p>[43:39 \u2013 45:30]<br \/>\n[Slajdy przedstawiaj\u0105ce kolekcj\u0119 profesora: stare szafy sterownicze, lampy na statywach, fotele dentystyczne z aparatami RTG].<br \/>\nProf. Andrzej Urbanik: Ten aparat musia\u0142 zosta\u0107 natychmiast wycofany z eksploatacji. Rozpocz\u0105\u0142 on ca\u0142\u0105 moj\u0105 kolekcj\u0119. Mamy aparaty od 1939 roku, poprzez stomatologiczne z lat 30., a\u017c po tomograf komputerowy z lat 90. [Slajd: Rekonstrukcja stanowiska Karola Olszewskiego]. A to jest rekonstrukcja zestawu, przy pomocy kt\u00f3rego Karol Olszewski wykonywa\u0142 pierwsze zdj\u0119cia w 1896 roku. Cz\u0119\u015b\u0107 aparat\u00f3w jest odrestaurowana, cz\u0119\u015b\u0107 czeka na swoj\u0105 kolej.<\/p>\n<p>[45:31 \u2013 47:11]<br \/>\n[Slajdy: kuwety do wywo\u0142ywania zdj\u0119\u0107, procesory automatyczne, szklane klisze].<br \/>\nProf. Andrzej Urbanik: Posiadamy urz\u0105dzenia do wywo\u0142ywania \u2013 od zwyk\u0142ych kuwet z ramkami, poprzez pierwsze procesory automatyczne. Mamy kolekcj\u0119 klisz. To, co si\u0119 m\u00f3wi popularnie \u201eklisze\u201d, to s\u0105 b\u0142ony, natomiast pierwsze obrazy by\u0142y na kliszach, czyli szklanych p\u0142ytach pokrytych emulsjami. Posiadamy pi\u0119kne negatoskopy przedwojenne i powojenne, a tak\u017ce urz\u0105dzenia do opisywania aparatury.<\/p>\n<p>[47:12 \u2013 48:40]<br \/>\n[Slajd: \u201eEKSPOZYCJA HISTORYCZNA\u201d \u2013 du\u017ce, bia\u0142e, futurystyczne pomieszczenie w Rzeszowie. Zdj\u0119cia wn\u0119trza z aparatami RD-14, mammografem i pantomografem].<br \/>\nProf. Andrzej Urbanik: Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kolekcji jest schowana dzi\u0119ki temu, \u017ce w jednym z pa\u0142ac\u00f3w podrzeszowskich uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 pomieszczenie. Natomiast drobn\u0105 pr\u00f3bk\u0119 takiego mikromuzeum uda\u0142o si\u0119 zorganizowa\u0107 na Uniwersytecie Rzeszowskim. Ekspozycja odbywa si\u0119 na dw\u00f3ch poziomach. Widz\u0105 pa\u0144stwo polsk\u0105 konstrukcj\u0119 RD-14, obok zabytkowy mammograf i pantomograf do badania z\u0119b\u00f3w. Wszystko uda\u0142o si\u0119 \u0142adnie zrekonstruowa\u0107.<\/p>\n<p>[48:41 \u2013 50:10]<br \/>\n[Slajdy: ultrasonografy, fartuchy o\u0142owiowe, plansze o historii polskiej radiologii, zdj\u0119cia rentgenowskie muszli i kwiat\u00f3w].<br \/>\nProf. Andrzej Urbanik: Mamy te\u017c ultrasonografy, fartuchy o\u0142owiowe i plansze o pocz\u0105tkach polskiej radiologii. Moim hobby by\u0142o wykonywanie zdj\u0119\u0107 rentgenowskich muszli i kwiat\u00f3w \u2013 to bardzo przyci\u0105ga i reklamuje radiologi\u0119. [Slajdy: badania mumii i szcz\u0105tk\u00f3w genera\u0142a Sikorskiego]. Wykonywali\u015bmy te\u017c badania dla medycyny s\u0105dowej, badali\u015bmy szcz\u0105tki genera\u0142a Sikorskiego oraz mumie egipskie.<\/p>\n<p>[50:11 \u2013 50:40]<br \/>\n[Slajdy: Witra\u017c Wyspia\u0144skiego \u201eSta\u0144 si\u0119\u201d oraz \u017cartobliwe zestawienie \u201eDamy z \u0142asiczk\u0105\u201d w wersji RTG].<br \/>\nProf. Andrzej Urbanik: Ciekawostka: w ko\u015bciele Franciszkan\u00f3w w Krakowie jest witra\u017c Wyspia\u0144skiego \u201eSta\u0144 si\u0119\u201d. Na nim pokazana jest r\u0119ka Boga, kt\u00f3ra wygl\u0105da dok\u0142adnie jak zdj\u0119cie rentgenowskie. Wyspia\u0144ski przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z fizykiem bior\u0105cym udzia\u0142 w pierwszych badaniach w Krakowie. Na koniec \u017cart \u2013 \u201eDama z \u0142asiczk\u0105\u201d przechodz\u0105ca w obraz rentgenowski. To oczywi\u015bcie sztucznie zrobione pod publiczk\u0119. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo.<\/p>\n<p>[50:41 \u2013 52:00]<br \/>\n[Przy pulpicie staje m\u0119\u017cczyzna w siwej marynarce \u2013 prof. Andrzej Zdziarski. Slajd tytu\u0142owy: \u201ePromieniowanie rentgenowskie w badaniach kosmosu\u201d].<br \/>\nPrelegentka 3: Rozczynamy drug\u0105 sesj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 metodom badawczym w nauce i przemy\u015ble. Pierwsze wyst\u0105pienie to dyfrakcja rentgenowska&#8230; [Czeka na po\u0142\u0105czenie]. Pan profesor ma problemy, wi\u0119c zmieniamy kolejno\u015b\u0107. Pan profesor Andrzej Zdziarski z Centrum Astronomicznego PAN opowie o promieniowaniu RTG w badaniu kosmosu.<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Chcia\u0142em opowiedzie\u0107 o zastosowaniu bada\u0144 promieniowania rentgenowskiego w astronomii. [Slajd: \u201eNieprzejrzysto\u015b\u0107 atmosfery Ziemi\u201d]. Atmosfera ziemska jest nieprzejrzysta dla promieniowania rentgenowskiego i gamma.<\/p>\n<p>[52:01 \u2013 52:59]<br \/>\n[Slajd: Lista obiekt\u00f3w: czarne dziury, gwiazdy neutronowe, wybuchy masywnych gwiazd, j\u0105dra galaktyk].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Z powierzchni Ziemi mo\u017cemy bada\u0107 tylko bardzo wysokie energie poprzez obserwacj\u0119 promieniowania Czerenkowa. Dlatego potrzebujemy obserwatori\u00f3w w przestrzeni kosmicznej, czyli satelit\u00f3w. Bardzo wiele obiekt\u00f3w w kosmosie emituje promienie X: czarne dziury, gwiazdy neutronowe, wybuchy masywnych gwiazd czy pozosta\u0142o\u015bci po supernowych&#8230;<\/p>\n<p>[54:00 \u2013 54:13]<br \/>\n[Slajd: \u201eKosmiczne \u017ar\u00f3d\u0142a badane przy u\u017cyciu kosmicznych obserwatori\u00f3w rentgenowskich: Czarne dziury i gwiazdy neutronowe; Wybuchy masywnych gwiazd; J\u0105dra aktywnych galaktyk; Pozosta\u0142o\u015bci po supernowych; &#8230;\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: &#8230;czarne dziury w aktywnych j\u0105drach galaktyk te\u017c emituj\u0105. Poza tym supernowe \u2013 ko\u0144cowy etap \u017cycia gwiazdy, kiedy gwiazda wybucha. Ta pozosta\u0142o\u015b\u0107 te\u017c emituje promieniowanie rentgenowskie.<\/p>\n<p>[54:14 \u2013 54:47]<br \/>\n[Slajd: \u201eOdkrycie promieniowania X z kosmosu. Rakieta meteorologiczna wystrzelona z USA odkry\u0142a promieniowanie X z gwiazdowego uk\u0142adu podw\u00f3jnego Scorpio X-1 w 1962 roku. Uk\u0142ad zawiera zwyk\u0142\u0105 gwiazd\u0119 o masie 0.4 masy S\u0142o\u0144ca i gwiazd\u0119 neutronow\u0105 o masie 1.4 masy S\u0142o\u0144ca. Jest to najja\u015bniejsze sta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o promieniowania rentgenowskiego na niebie\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Odkrycie promieniowania rentgenowskiego nast\u0105pi\u0142o w sze\u015b\u0107dziesi\u0105tym drugim roku \u2013 z kosmosu oczywi\u015bcie. Wystrzelono rakiet\u0119 meteorologiczn\u0105 z detektorem rentgenowskim i zaobserwowano emisj\u0119 z uk\u0142adu podw\u00f3jnego gwiazdowego Scorpio X-1. I ten uk\u0142ad jest z\u0142o\u017cony ze zwyk\u0142ej gwiazdy o masie czterech dziesi\u0105tych masy S\u0142o\u0144ca i gwiazdy neutronowej o masie jeden i cztery dziesi\u0105te. Jest to najja\u015bniejsze \u017ar\u00f3d\u0142o na niebie sta\u0142e.<\/p>\n<p>[54:48 \u2013 55:28]<br \/>\n[Slajd: \u201eAkreuj\u0105cy uk\u0142ad podw\u00f3jny\u201d. Grafika przedstawiaj\u0105ca du\u017c\u0105, b\u0142\u0119kitn\u0105 gwiazd\u0119 (Donor), z kt\u00f3rej materia przep\u0142ywa w stron\u0119 mniejszego, jaskrawego punktu otoczonego dyskiem (Dysk akrecyjny, gwiazda neutronowa lub czarna dziura). Z punktu tego wychodzi strza\u0142ka z napisem \u201epromieniowanie rentgenowskie\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: To mniej wi\u0119cej wygl\u0105da tak jak tutaj&#8230;<br \/>\nG\u0142os z sali: Czerwona kropka s\u0142abo&#8230;<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: O, czerwona kropka. Ot\u00f3\u017c materia z tej gwiazdy zwyk\u0142ej wype\u0142nia tak zwan\u0105 powierzchni\u0119 Roche\u2019a, Lagrange\u2019a. Ot\u00f3\u017c w uk\u0142adzie dw\u00f3ch cia\u0142 mamy tak zwane punkty Lagrange\u2019a \u2013 to jest L1. Przez ten&#8230; je\u017celi ta gwiazda wype\u0142ni t\u0105 powierzchni\u0119, to wtedy materia przep\u0142ywa na drug\u0105 gwiazd\u0119 i spadek tej materii na obiekt zwarty, gwiazd\u0119 neutronow\u0105 lub czarn\u0105 dziur\u0119, powoduje emisj\u0119 promieniowania rentgenowskiego.<\/p>\n<p>[55:29 \u2013 55:49]<br \/>\n[Slajd: \u201eObraz d\u017cetu emitowanego przez galaktyk\u0119 Centaurus A w promieniowaniu rentgenowskim otrzymany przez satelit\u0119 Chandra\u201d. Zdj\u0119cie przedstawia ciemn\u0105 przestrze\u0144 z rozmytymi plamami barwnymi i wyra\u017anym, b\u0142\u0119kitno-bia\u0142ym strumieniem wystrzeliwuj\u0105cym z centrum].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Tutaj jest obrazek z kolei emisji przez tak zwan\u0105 strug\u0119, czyli d\u017cet, Centaurus A, kt\u00f3re na niebie&#8230; mamy wielkoskalow\u0105 emisj\u0119, kt\u00f3ra gdzie\u015b by\u0142a&#8230; ile to jest lat \u015bwietlnych, ale nie wida\u0107.<\/p>\n<p>[55:50 \u2013 56:31]<br \/>\n[Slajd: \u201eJak otrzyma\u0107 promieniowanie rentgenowskie? Potrzebujemy cz\u0105stek o wysokich energiach. Spadek materii na czarne dziury i gwiazdy neutronowe dostarcza takiej energii; cz\u0105stki osi\u0105gaj\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 blisk\u0105 pr\u0119dko\u015bci \u015bwiat\u0142a. Przyspieszone elektrony emituj\u0105 promieniowanie rentgenowskie w procesach rozpraszania komtonowskiego, hamowania i synchrotronowego. Emisja X w przej\u015bciach atomowych, fluorescencja\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Jak dosta\u0107 promieniowanie rentgenowskie w kosmosie? Ot\u00f3\u017c potrzebujemy, tak jak w lampach, cz\u0105stek o wysokich energiach, elektron\u00f3w. I spadek materii dostarcza takiej energii. Potencja\u0142 grawitacyjny gwiazdy neutronowej i czarnej dziury s\u0105 takie, \u017ce cz\u0105stki osi\u0105gaj\u0105 pr\u0119dko\u015bci bliskie pr\u0119dko\u015bci \u015bwiat\u0142a. I w tym momencie emituj\u0105 promieniowanie rentgenowskie w procesach rozpraszania komptonowskiego, synchrotronowego, promieniowania hamowania, jak r\u00f3wnie\u017c przej\u015bcia atomowe, czyli emisja linii fluorescencja.<\/p>\n<p>[56:32 \u2013 58:51]<br \/>\n[Slajd: \u201eFunkcjonuj\u0105ce astronomiczne obserwatoria rentgenowskie\u201d. Lista zawiera nazwy satelit\u00f3w: XMM (ESA), Chandra (NASA), NuSTAR (NASA), Swift (NASA), HXMT (Chiny), eROSITA (Niemcy\/Rosja \u2013 wstrzymany), XRISM (NASA\/Japonia), Einstein Probe (Chiny\/ESA), AstroSAT (Indie), MAXI (Japonia)].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Tu jest lista aktualnie funkcjonuj\u0105cych obserwatori\u00f3w w przestrzeni kosmicznej. XMM \u2013 to jest bardzo d\u0142ugo dzia\u0142aj\u0105cy satelita ESA, tym za&#8230; tutaj podaj\u0119 zakres w kiloelektronowoltach. Satelita NASA Chandra, te\u017c&#8230; rentgenowski satelita NuSTAR, Swift te\u017c dzia\u0142aj\u0105cy ju\u017c kilkana\u015bcie lat, zreszt\u0105 ten satelita chi\u0144ski HXMT. Te\u017c jest satelita eROSITA, kt\u00f3ry zosta\u0142 wyprodukowany we wsp\u00f3\u0142pracy Niemiec i Rosji. No, ale w momencie agresji na Ukrain\u0119 zosta\u0142 wstrzymany i on nadal sobie tam jest w przestrzeni kosmicznej, ale jest wy\u0142\u0105czony. Tutaj jest taka ciekawostka \u2013 on nie jest na orbicie oko\u0142oziemskiej, tylko jest na punkcie L2 uk\u0142adu Ziemia-S\u0142o\u0144ce. To jest taki punkt p\u00f3\u0142tora miliona kilometr\u00f3w za&#8230; za Ziemi\u0105, na linii \u0142\u0105cz\u0105cej Ziemi\u0119 i S\u0142o\u0144ce. Jest pi\u0119\u0107 takich punkt\u00f3w Lagrange\u2019a, w kt\u00f3rych potencja\u0142 grawitacyjny jest zerowy. No i on po prostu okr\u0105\u017ca ten punkt L2. Zupe\u0142nie nowy satelita o bardzo wysokiej rozdzielczo\u015bci to jest XRISM, kt\u00f3ry jest wsp\u00f3\u0142prac\u0105 NASA i Japonii. Ot\u00f3\u017c ten detektor rentgenowski to jest tak zwany mikrokalorymetr i on ma bardzo wysok\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107, rozdzielczo\u015b\u0107 energetyczn\u0105, mierzy fotony z bardzo wysok\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105, ale musi by\u0107 sch\u0142odzony do temperatury pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu milikelwin\u00f3w. To w przestrzeni kosmicznej jest do\u015b\u0107 trudne i to zreszt\u0105 kilka razy to si\u0119 nie uda\u0142o, poprzednie satelity z takich r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w nie zadzia\u0142a\u0142y. Niedawno wystrzelono te\u017c satelit\u0119 Einstein Probe we wsp\u00f3\u0142pracy Chin i ESA, jest satelita indyjski. Jak r\u00f3wnie\u017c tutaj niestety nie wida\u0107, ale na Mi\u0119dzynarodowej Stacji Kosmicznej mamy te\u017c detektory promieniowania rentgenowskiego, aktualnie dzia\u0142aj\u0105cy jest taki MAXI detektor.<\/p>\n<p>[58:52 \u2013 59:07]<br \/>\n[Slajd: \u201eRodzaje detektor\u00f3w: Charged-Coupled Devices; Cadmium Zinc Telluride; Silicon Detectors; Gas Pixel Detectors; X-ray Microcalorimeters (50 mK); Bragg Crystal\/Grating Spectrometers; Scintillator Detectors\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Tutaj jest lista rodzaj\u00f3w detektor\u00f3w. Jaka tam jest technologia \u2013 je\u015bli mam by\u0107 szczery, to ja si\u0119 na tym dobrze nie znam, ale no&#8230; tu jest lista r\u00f3\u017cnego rodzaju detektor\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 u\u017cywane w satelitach.<\/p>\n<p>[59:08 \u2013 1:01:13]<br \/>\n[Slajd: \u201eUdzia\u0142 Polski w przygotowaniu, budowie i obs\u0142udze astronomicznych misji kosmicznych\u201d. Wymienione satelity: INTEGRAL (ESA), THESEUS (ESA), Athena (ESA)].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Udzia\u0142 Polski. W takim je\u015bli chodzi o astronomiczne misje kosmiczne \u2013 mam na my\u015bli astronomiczne, nie takie kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 do badania uk\u0142adu s\u0142onecznego czy S\u0142o\u0144ca, tylko w\u0142a\u015bnie czego\u015b dalej \u2013 no i pierwszym takim projektem by\u0142 satelita INTEGRAL, kt\u00f3ry by\u0142 rentgenowsko-gamma. I te\u017c Centrum Bada\u0144 Kosmicznych wykona\u0142o system antykoincydencji, oprogramowanie, no r\u00f3\u017cne tam elementy. I satelita by\u0142 obs\u0142ugiwany te\u017c przez polskich uczestnik\u00f3w w centrum obs\u0142ugi naziemnej w Genewie. Teraz mamy projektowanego satelit\u0119 THESEUS, kt\u00f3ry b\u0119dzie&#8230; b\u0119dzie bada\u0142 tak zwane kosmiczne rozb\u0142yski gamma, kt\u00f3re s\u0105 powodowane wybuchami masywnych gwiazd albo zlewaniem si\u0119 dw\u00f3ch gwiazd neutronowych. I tutaj Centrum Bada\u0144 Kosmicznych ma te\u017c sw\u00f3j udzia\u0142. Ten satelita jest w tej chwili jako jeden z dw\u00f3ch w konkursie M7 ESA, nadal nie wiadomo czy on b\u0119dzie zaaprobowany. Te\u017c jest udzia\u0142 w takim projekcie Athena \u2013 to jest taki bardzo du\u017cy satelita z ESA i wystrzelenie mamy w 2030, no to si\u0119 zawsze przesuwa, zawsze to wystrzelenie ile\u015b lat daj\u0105 wprz\u00f3d. Te\u017c byli\u015bmy&#8230; brali\u015bmy udzia\u0142 w wielu projektach, natomiast no&#8230; nie ma w tej chwili chyba dobrej&#8230; takiej atmosfery do akceptacji projekt\u00f3w astronomicznych. Wszyscy si\u0119 koncentruj\u0105 na badaniu uk\u0142adu s\u0142onecznego, Ziemi i tak dalej. Natomiast no takie rzeczy bardziej czysto naukowe nie wychodz\u0105. Ca\u0142a lista projekt\u00f3w, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142em i nie zosta\u0142y zaakceptowane i przez ESA, i przez NASA.<\/p>\n<p>[1:01:14 \u2013 1:01:37]<br \/>\n[Slajd: \u201eWystrzelenie satelity INTEGRAL. 17.10.2002, rakieta Proton, Bajkonur\u201d. Zdj\u0119cie bia\u0142ej rakiety na wyrzutni].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: No, tu jest w\u0142a\u015bnie to wystrzelenie tej&#8230; tego INTEGRALA. To by\u0142 te\u017c projekt we wsp\u00f3\u0142pracy z Rosj\u0105, jeszcze w dawnych czasach, kiedy to by\u0142o mo\u017cliwe. To jest rakieta Proton, kt\u00f3ra w tym czasie by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 rakiet\u0105 na \u015bwiecie. Ona mog\u0142a&#8230; mo\u017ce wynie\u015b\u0107 tam kilkana\u015bcie ton w przestrze\u0144&#8230; w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. I w Bajkonurze to zosta\u0142o wystrzelone.<\/p>\n<p>[1:01:38 \u2013 1:01:59]<br \/>\n[Slajd: Kola\u017c zdj\u0119\u0107 satelit\u00f3w: INTEGRAL, NuSTAR, XMM-Newton, HXMT].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Tutaj par\u0119 takich obrazk\u00f3w r\u00f3\u017cnych satelit\u00f3w. Satelita INTEGRAL \u2013 on te\u017c taki bardzo du\u017cy satelita wa\u017c\u0105cy wiele ton. Ten XMM-Newton, NuSTAR \u2013 taki ju\u017c obraz \u0142\u0105cznie z czarn\u0105 dziur\u0105. Te\u017c ten chi\u0144ski satelita HXMT.<\/p>\n<p>[1:02:00 \u2013 1:02:49]<br \/>\n[Slajd: \u201eDygresja: astronomia jako narz\u0119dzie widzenia przesz\u0142o\u015bci\u201d. Tekst o pr\u0119dko\u015bci \u015bwiat\u0142a i obserwowaniu obiekt\u00f3w sprzed miliard\u00f3w lat].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: Tutaj jeszcze chcia\u0142em tak\u0105 dygresj\u0119. Ot\u00f3\u017c w nast\u0119pnym&#8230; w jednym z nast\u0119pnych referat\u00f3w b\u0119dzie o badaniu przesz\u0142o\u015bci przez rentgeny. I astronomia tutaj te\u017c ma sw\u00f3j wk\u0142ad, bo&#8230; znaczy mo\u017cna bada\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 na podstawie znalezisk i dokument\u00f3w, natomiast my widzimy przesz\u0142o\u015b\u0107 bezpo\u015brednio. To jest zwi\u0105zane z tym, \u017ce \u015bwiat\u0142o porusza si\u0119 ze sko\u0144czon\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105. I jak widzimy obiekt odleg\u0142y o np. miliard lat \u015bwietlnych, no to widzimy go takim, jaki on by\u0142 miliard lat temu. W szczeg\u00f3lno\u015bci mo\u017cemy te\u017c zobaczy\u0107 pocz\u0105tek wszech\u015bwiata, bo wszech\u015bwiat powsta\u0142 czterna\u015bcie miliard\u00f3w lat temu i widzimy promieniowanie, kt\u00f3re powsta\u0142o zaraz po&#8230; jakie\u015b tam czterysta tysi\u0119cy lat po tym powstaniu.<\/p>\n<p>[1:02:50 \u2013 1:03:19]<br \/>\n[Slajd: \u201eGeometria widzialnego wszech\u015bwiata\u201d. Grafika przedstawiaj\u0105ca zielone ko\u0142o z Ziemi\u0105 w centrum i strza\u0142k\u0105 skierowan\u0105 na zewn\u0105trz, do napisu \u201epocz\u0105tek Wszech\u015bwiata 14 mld lat\u201d].<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: I tutaj jest taki w\u0142a\u015bnie&#8230; mo\u017ce nekopernika\u0144ska wizja, \u017ce Wszech\u015bwiat jaki widzimy ma w centrum Ziemi\u0119, a na granicy ma pocz\u0105tek Wszech\u015bwiata. Z tego ludzie sobie ma\u0142o zdaj\u0105 spraw\u0119 \u2013 to jest Wszech\u015bwiat widzialny, zupe\u0142nie inny ni\u017c Wszech\u015bwiat, kt\u00f3ry jest w tej chwili w ca\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 sko\u0144czony, niesko\u0144czony i tak dalej. Oczywi\u015bcie tam nie jeste\u015bmy w centrum, natomiast jeste\u015bmy w centrum tego, co obserwujemy. Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n<p>[1:03:20 \u2013 1:04:28]<br \/>\n[Widok na galeri\u0119 uczestnik\u00f3w Zoom. Prelegentka 3 i profesor Urbanik siedz\u0105 w sali konferencyjnej].<br \/>\nPrelegentka 3: Panie profesorze, a jedno pytanie mo\u017cna zada\u0107 tak poza protoko\u0142em? A czy&#8230; kto wykonuje i jaki jest polski udzia\u0142 fizyczny w takim wykonywaniu tych satelit\u00f3w, przyrz\u0105d\u00f3w? Jakie\u015b elementy robi si\u0119 tak\u017ce w Polsce?<br \/>\nProf. Andrzej Zdziarski: [G\u0142os z ma\u0142ego okna Zoom] Tak, tak, w\u0142a\u015bnie tak, tak. Znaczy Centrum Bada\u0144 Kosmicznych, to robi\u0105 te\u017c w tej chwili prywatne firmy. I&#8230; no na przyk\u0142ad jedna z konferencji by\u0142a na temat w\u0142a\u015bnie tego, co Centrum Bada\u0144 Kosmicznych wykona\u0142o, no ca\u0142kiem sporo element\u00f3w do satelity INTEGRAL. No, w tej chwili dla satelit\u00f3w to jest w fazie przygotowania, bo w tej chwili nie mamy \u017cadnego zaaprobowanego projektu astronomicznego, w kt\u00f3rym uczestniczymy i&#8230; znaczy mamy ile\u015b tam z\u0142o\u017conych do r\u00f3\u017cnych konkurs\u00f3w, ale&#8230; ale w ka\u017cdym razie Centrum Bada\u0144 Kosmicznych mo\u017ce to wykonywa\u0107 i&#8230; i ca\u0142kiem sporo&#8230; ca\u0142kiem sporo to robimy. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo.<br \/>\nPrelegentka 3: Dzi\u0119kujemy bardzo. Dzi\u0119kujemy za to bardzo ciekawe i interesuj\u0105ce spojrzenie na Wszech\u015bwiat.<\/p>\n<p>[1:04:29 \u2013 1:06:17]<br \/>\n[Kamera pokazuje kobiet\u0119 w ciemnofioletowym swetrze i bia\u0142ej bluzce \u2013 dr hab. Paul\u0119 Dobosz. Stoi obok ekranu projekcyjnego].<br \/>\nPrelegentka 3: Teraz zapraszam pani\u0105 profesor Paul\u0119 Dobosz z Uniwersytetu Medycznego imienia Karola Marcinkowskiego w Poznaniu na prezentacj\u0119: \u201eNiewidzialne promienie, widzialne \u017cycie. Rentgen i narodziny genetyki molekularnej\u201d. Bardzo prosz\u0119.<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 za zaproszenie. [Sprawdza pilot do slajd\u00f3w] Sprawdz\u0119 tylko czy ju\u017c wszystko&#8230; Na razie nie dzia\u0142a. Dobrze, to teraz jest czas&#8230; Ja pozwol\u0119 sobie wyrazi\u0107 pewne ubolewanie, \u017ce to spotkanie nie odby\u0142o si\u0119 jaki\u015b czas wcze\u015bniej, dlatego \u017ce na uniwersytecie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 remont pewnego budynku, gdzie by\u0142o strasznie du\u017co takich pi\u0119knych starych sprz\u0119t\u00f3w. I razem z panem profesorem Urbanikiem pr\u00f3bowali\u015bmy zabezpieczy\u0107 jak najwi\u0119cej z nich, poniewa\u017c jak si\u0119 okaza\u0142o nie wszyscy podzielali nasz szacunek do historycznych rzeczy. Nie wszystko uda\u0142o nam si\u0119 uratowa\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce gdyby\u015bmy spotkali si\u0119 wcze\u015bniej, pa\u0144stwo zyskaliby o wiele wi\u0119cej ciekawych eksponat\u00f3w, a my by\u015bmy spali spokojnie, bo by\u0142 to bardzo burzliwy czas dla nas.<\/p>\n<p>[1:06:18 \u2013 1:09:07]<br \/>\n[Slajd: \u201e1895 \u2013 ODKRYCIE PROMIENI X. Wilhelm Conrad R\u00f6ntgen odkrywa promienie X. Pocz\u0105tkowo u\u017cywane w medycynie, ale wkr\u00f3tce staj\u0105 si\u0119 narz\u0119dziem do badania struktur niewidocznych go\u0142ym okiem \u2013 w tym cz\u0105steczek biologicznych\u201d].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Dobrze. Przede wszystkim dosta\u0142am bardzo trudne zadanie, prosz\u0119 pa\u0144stwa, dlatego \u017ce tych odkry\u0107 zwi\u0105zanych z promieniami X w medycynie czy biologii molekularnej jest ogrom. I my\u015bl\u0119, \u017ce mog\u0142abym o tym opowiada\u0107 naprawd\u0119 bardzo, bardzo d\u0142ugo. Tak\u017ce musia\u0142am wybra\u0107 kilka z nich. Wobec tego prezentacja jest dosy\u0107 subiektywna. B\u0119d\u0105 to odkrycia, kt\u00f3re moim zdaniem s\u0105 najwa\u017cniejsze czy by\u0142y najwa\u017cniejsze dla medycyny, dla biologii w punkcie, w kt\u00f3rym jeste\u015bmy dzisiaj. Czyli takie, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y nas do tego miejsca. Oczywi\u015bcie to wszystko dzia\u0142o si\u0119 od samego pocz\u0105tku, sto trzydzie\u015bci lat temu, jak pa\u0144stwo powiedzieli na samym pocz\u0105tku. I by\u0142o to&#8230; ten rozkwit wykorzystania promieni X by\u0142 bardzo, bardzo szybki. Czyli nie tylko medycyna, ale dosy\u0107 szybko ludzie zauwa\u017cyli, \u017ce mo\u017cna te\u017c wykorzysta\u0107 to do obserwowania struktur niewidocznych go\u0142ym okiem, do poznawania, do odkrywania ich struktury \u2013 p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c bia\u0142ek.<\/p>\n<p>[1:09:08 \u2013 1:10:54]<br \/>\n[Slajd: \u201e1912 \u2013 NARODZINY KRYSTALOGRAFII RENTGENOWSKIEJ\u201d. Informacje o Maxie von Laue (1912) oraz Williamie Henrym Braggu i Williamie Lawrence Braggu (1913). Prawo Bragg\u00f3w].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Rok tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set dwunasty, prosz\u0119 pa\u0144stwa. To by\u0142 moment narodzin krystalografii rentgenowskiej, kt\u00f3ra by\u0142a prze\u0142omowa i dla medycyny, i dla biologii i chyba dla wszystkiego, co mamy w tej chwili jako nasz\u0105 spu\u015bcizn\u0119 tych wszystkich odkry\u0107. W tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set dwunastym roku pan Max von Laue pokaza\u0142, \u017ce promienie X mog\u0105 ulega\u0107 dyfrakcji na kryszta\u0142ach. I to by\u0142o prze\u0142omowe odkrycie. Nast\u0119pnie, rok p\u00f3\u017aniej, pa\u0144stwo Bragg opracowali matematyczne metody interpretacji wzor\u00f3w dyfrakcyjnych. Dzisiaj znamy to jako prawo Bragg\u00f3w \u2013 pa\u0144stwa Bragg czy pan\u00f3w Bragg. I sta\u0142o si\u0119 to podstaw\u0105 do okre\u015blania struktur atomowych cz\u0105steczek. Taka ciekawostka: wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b, o kt\u00f3rych b\u0119d\u0119 dzisiaj m\u00f3wi\u0107, dosta\u0142a Nagrod\u0119 Nobla. Wi\u0119c wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych odkry\u0107 zosta\u0142a uhonorowana tak\u0105 presti\u017cow\u0105 nagrod\u0105.<\/p>\n<p>[1:10:55 \u2013 1:12:14]<br \/>\n[Slajd: \u201eLata 1920-1930 -&gt; PIERWSZE BADANIA BIOLOGICZNYCH KRYSZTA\u0141\u00d3W -&gt; PEPSYNA\u201d. Zdj\u0119cie Dorothy Crowfoot Hodgkin i Johna Desmonda Bernala].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Nast\u0119pne osoby, o kt\u00f3rych chcia\u0142am pa\u0144stwu opowiedzie\u0107. Okres mi\u0119dzywojenny, czyli pierwsze badania biologicznych kryszta\u0142\u00f3w. Tutaj b\u0119dzie przede wszystkim pepsyna. No i takie postacie jak John Desmond Bernal i Dorothy Crowfoot Hodgkin, kt\u00f3rzy zastosowali dyfrakcj\u0119 rentgenowsk\u0105 do badania bia\u0142ek przede wszystkim. I tym pierwszym bia\u0142kiem, kt\u00f3rego zdj\u0119cia dyfrakcyjne zosta\u0142y wykonane, to by\u0142a pepsyna, kt\u00f3r\u0105 pewnie pa\u0144stwo znacie. To r\u00f3wnie\u017c dowiod\u0142o, \u017ce bia\u0142ka mog\u0105 tworzy\u0107 kryszta\u0142y nadaj\u0105ce si\u0119 do analizy strukturalnej. Wcze\u015bniej o tym nie wiedzieli\u015bmy. Czyli zacz\u0119li\u015bmy wszystko od bia\u0142ek, ale to by\u0142 tylko pocz\u0105tek.<\/p>\n<p>[1:12:15 \u2013 1:12:56]<br \/>\n[Slajd: \u201e1938-1940 -&gt; Pocz\u0105tki bada\u0144 DNA promieniami X\u201d. Zdj\u0119cie Williama Astbury\u2019ego i zdj\u0119cie rentgenowskie w\u0142\u00f3kna DNA (Photo 51)].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Bo ju\u017c kilka lat p\u00f3\u017aniej William Astbury w Leeds analizowa\u0142 co\u015b, co nazwa\u0142 w\u0142\u00f3knami DNA. Wtedy nie wiedzieli\u015bmy jeszcze co to takiego jest, jak wygl\u0105da, dopiero zaczynali\u015bmy poznawa\u0107 jak si\u0119 zachowuje. Nie byli\u015bmy te\u017c pewni czy na pewno to DNA, czy na pewno to jest to, co zawiera geny. Podejrzewali\u015bmy, ale dowod\u00f3w na to w tym momencie nie by\u0142o. Wobec tego prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 jak prze\u0142omowymi badaniami by\u0142y te badania. Od momentu analiz, kt\u00f3re opublikowa\u0142 pan Astbury, zacz\u0105\u0142 si\u0119 taki wy\u015bcig o to, kto b\u0119dzie w stanie pokaza\u0107 jak wygl\u0105da cz\u0105steczka DNA, o czym jeszcze b\u0119dzie dzisiaj. Natomiast co zrobi\u0142 pan Astbury? On, analizuj\u0105c te w\u0142\u00f3kna DNA, struktur\u0119 DNA za pomoc\u0105 dyfrakcji rentgenowskiej, odkry\u0142 \u017ce DNA ma pewn\u0105 regularn\u0105, powtarzaln\u0105 struktur\u0119. \u017be tam jest jaka\u015b powtarzalno\u015b\u0107, \u017ce to nie s\u0105 tylko takie zwyk\u0142e w\u0142\u00f3kienka.<\/p>\n<p>[1:12:57 \u2013 1:13:36]<br \/>\n[Kamera pokazuje prelegentk\u0119, kt\u00f3ra gestykuluje i u\u015bmiecha si\u0119].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Bo nie wiem czy pa\u0144stwo wiedz\u0105, na festiwalach nauki czasem mo\u017cemy z molekularnikami izolowa\u0107 DNA na przyk\u0142ad z groszku przy pomocy p\u0142ynu do mycia naczy\u0144. I w ten spos\u00f3b pokazujemy dzieciakom, \u017ce to DNA jest takimi w\u0142\u00f3kienkami, takie d\u0142ugie bia\u0142e w\u0142\u00f3kienka. One to widz\u0105 go\u0142ym okiem i m\u00f3wimy im, \u017ce to jest DNA. Nie do ko\u0144ca tak jest, bo to jest DNA ze wszystkim, co tam jest, z bia\u0142kami. Natomiast to jest maksimum jakie mo\u017cemy osi\u0105gn\u0105\u0107 na festiwalu nauki. I to jest mniej wi\u0119cej to, od czego zaczyna\u0142 pan Astbury. Czyli widzia\u0142, \u017ce to s\u0105 takie w\u0142\u00f3kienka i pr\u00f3bowa\u0142 zobaczy\u0107 co jest dalej, co jest g\u0142\u0119biej. Wobec tego on jako pierwszy odkry\u0142, \u017ce DNA ma regularn\u0105, powtarzaln\u0105 struktur\u0119. No w\u0142a\u015bnie, \u017ce jest w jaki\u015b spos\u00f3b uporz\u0105dkowane.<\/p>\n<p>[1:13:37 \u2013 1:14:32]<br \/>\n[Slajd: \u201e1951-1953 DYFRAKCJA RENTGENOWSKA UJAWNIA STRUKTUR\u0118 DNA\u201d. Zdj\u0119cie Rosalind Franklin i Jamesa Watsona oraz s\u0142ynne zdj\u0119cie dyfrakcyjne DNA].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Nast\u0119pne ciekawe odkrycie, tym razem ju\u017c nie dotycz\u0105ce samej struktury DNA, ale dziedziczno\u015bci. O, przepraszam, przenosimy si\u0119 ju\u017c do okresu powojennego. Tutaj bardzo s\u0142ynne zdj\u0119cie, zdj\u0119cie numer pi\u0119\u0107dziesi\u0105t jeden, kt\u00f3re widzicie pa\u0144stwo na dole. Zdj\u0119cie wykonane przez Rosalind Franklin w laboratorium Maurice\u2019a Wilkinsa w King\u2019s College w Londynie. Oni w swoim laboratorium stosowali dyfrakcj\u0119 rentgenowsk\u0105 w\u0142a\u015bnie w badaniach nad DNA. I to w\u0142a\u015bnie zdj\u0119cie sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 do odkrycia podw\u00f3jnej helisy DNA, do struktury DNA. Zdj\u0119cie zosta\u0142o przekazane przez Wilkinsa panom Watsonowi i Crickowi z Cambridge. Oczywi\u015bcie jest ca\u0142kiem du\u017co kontrowersji wok\u00f3\u0142 tego, natomiast wszystko dzia\u0142o si\u0119 legalnie, poniewa\u017c to by\u0142o jedno laboratorium. Mamy co\u015b takiego jak prac\u0119 zespo\u0142ow\u0105, wi\u0119c jeden z cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u wykonuje badanie, natomiast inni mog\u0105 z tego oczywi\u015bcie korzysta\u0107. Oczywi\u015bcie jest te\u017c du\u017ce zamieszanie wok\u00f3\u0142 Nagrody Nobla \u2013 dlaczego pani Rosalind nie dosta\u0142a? Nie mog\u0142a dosta\u0107, prosz\u0119 pa\u0144stwa, dlatego \u017ce ona ju\u017c wtedy nie \u017cy\u0142a. A Nagrody Nobla nie przyznaje si\u0119 po\u015bmiertnie. Pani Rosalind Franklin zmar\u0142a kilka lat wcze\u015bniej na raka jajnika. Natomiast ca\u0142e odkrycie jest absolutnie prze\u0142omowe, zapocz\u0105tkowa\u0142o er\u0119 biologii molekularnej i genetyki, kt\u00f3r\u0105 znamy dzisiaj.<\/p>\n<p>[1:14:33 \u2013 1:15:12]<br \/>\n[Slajd: \u201eTHE EAGLE PUB DNA cake\u201d. Zdj\u0119cie szyldu pubu w Cambridge oraz babeczki udekorowanej czekoladowym wzorem helisy].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: I tutaj ma\u0142a zach\u0119ta \u2013 gdyby\u015bcie przypadkiem byli pa\u0144stwo w Cambridge, poniewa\u017c mam ogromn\u0105 przyjemno\u015b\u0107 bycia absolwentk\u0105 tej\u017ce uczelni, b\u0119d\u0119 bardzo zach\u0119ca\u0107 do odwiedzin. I r\u00f3wnie\u017c pubu The Eagle, gdzie pono\u0107 zosta\u0142o og\u0142oszone odkrycie podw\u00f3jnej helisy DNA. Tam do dzisiaj mo\u017cna zam\u00f3wi\u0107 co\u015b, co si\u0119 nazywa DNA cake. Takie ma\u0142e ciasteczko i to ciasteczko jest w\u0142a\u015bnie z takim czekoladowym DNA jako dekoracja. Ca\u0142kowity zysk, ca\u0142kowite fundusze, kt\u00f3re s\u0105 zebrane ze sprzeda\u017cy tych ciasteczek, s\u0105 przekazywane na badania nad nowotworami. Tak\u017ce nikt na tym nic nie zarabia, jest to taka filantropijna dzia\u0142alno\u015b\u0107, wi\u0119c bardzo zach\u0119cam do zam\u00f3wienia DNA cake, gdyby pa\u0144stwo byli na miejscu.<\/p>\n<p>[1:15:13 \u2013 1:15:57]<br \/>\n[Slajd: \u201eLATA 1950-1960 Krystalografia rentgenowska rewolucjonizuje biologi\u0119\u201d. Zdj\u0119cie Maxa Perutza i Johna Kendrewa].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Kolejne odkrycia. Tutaj Nagroda Nobla w dziedzinie chemii, rok sze\u015b\u0107dziesi\u0105ty drugi, pow\u0119drowa\u0142a do tych dw\u00f3ch pan\u00f3w, kt\u00f3rzy odkrywali r\u00f3wnie\u017c pierwsze struktury bia\u0142ek. To by\u0142a struktura mioglobiny i struktura hemoglobiny. I tutaj kolejna noblowska ciekawostka: to by\u0142o jedno z najszybszych przyzna\u0144 Nagrody Nobla zaraz po odkryciu. Bo jak pa\u0144stwo pewnie wiecie, zwykle jest tak, \u017ce dokonujemy odkrycia gdzie\u015b ko\u0142o trzydziestki, a Nagrod\u0119 Nobla dostajemy gdzie\u015b ko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0105tki albo jeszcze p\u00f3\u017aniej. Natomiast tutaj Nagroda Nobla zosta\u0142a wr\u0119czona kilka lat po odkryciu, wi\u0119c Komitet Noblowski uzna\u0142, \u017ce jest to naprawd\u0119 niesamowite osi\u0105gni\u0119cie.<\/p>\n<p>[1:15:58 \u2013 1:16:31]<br \/>\n[Slajd: \u201eLATA 1970-1980 Rozkwit biologii strukturalnej\u201d. Model cz\u0105steczki pofa\u0142dowanej].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Nast\u0119pne lata, lata siedemdziesi\u0105te, osiemdziesi\u0105te i w\u0142a\u015bciwie do dzisiaj \u2013 to ju\u017c jest pe\u0142en rozkwit biologii molekularnej, biologii strukturalnej. I tego rozkwitu by nie by\u0142o, gdyby nie krystalografia rentgenowska. Umo\u017cliwi\u0142a ona nie tylko okre\u015blanie struktur wielu cz\u0105steczek, enzym\u00f3w czy bia\u0142ek, czy ca\u0142ych podjednostek rybosomalnych, w og\u00f3le RNA. Ale mo\u017cliwe by\u0142o te\u017c zrozumienie wielu proces\u00f3w, w tym replikacji DNA, kt\u00f3ra jest kluczowa r\u00f3wnie\u017c na przyk\u0142ad w onkologii w tej chwili. Czyli tego typu badania by\u0142y absolutn\u0105 podstaw\u0105 do rozwoju wielu dyscyplin i medycznych, i biologicznych takich jakimi znamy je w dniu dzisiejszym.<\/p>\n<p>[1:16:32 \u2013 1:17:12]<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: Te interakcje zreszt\u0105 s\u0105 tak skomplikowane, \u017ce uwa\u017ca si\u0119 w tej chwili, \u017ce jeste\u015bmy w\u0142a\u015bciwie dopiero na samym pocz\u0105tku poznawania tego wszystkiego. Tak\u017ce to, co znamy, to jest naprawd\u0119 wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej versus to, co pozna\u0107 powinni\u015bmy.<\/p>\n<p>[1:17:13 \u2013 1:17:52]<br \/>\n[Slajd: \u201eCO SI\u0118 DZIEJE TERAZ?\u201d. Tabela z zastosowaniami: Krystalografia, SAXS\/WAXS, Mikroskopia rentgenowska, Promieniowanie synchrotronowe, Mutageneza, Badanie uszkodze\u0144 DNA].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: I co mamy teraz? Mo\u017ce z uwagi na kr\u00f3tki czas nie b\u0119d\u0119 o wszystkim m\u00f3wi\u0107, ale na pewno na uwag\u0119 zas\u0142uguje synchrotron, promieniowanie synchrotronowe. Tego jeszcze jaki\u015b czas temu nie mieli\u015bmy, natomiast w tej chwili daje nam to w biologii molekularnej niesamowite mo\u017cliwo\u015bci spojrzenia w g\u0142\u0105b dzi\u0119ki wi\u0119kszej rozdzielczo\u015bci, jakiej do tej pory nie by\u0142o. I prosz\u0119 mnie poprawi\u0107, je\u017celi si\u0119 myl\u0119, ale chyba mamy tylko jeden synchrotron w Polsce, prawda? Ten krakowski ca\u0142y czas. No w\u0142a\u015bnie. Super sprawa.<\/p>\n<p>[1:17:53 \u2013 1:18:37]<br \/>\n[Slajd ko\u0144cowy: \u201eDZI\u0118KUJ\u0118\u201d. Informacje kontaktowe i zdj\u0119cia ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki \u201eFakty i mity genetyki\u201d].<br \/>\nDr hab. Paula Dobosz: No dobrze. Dzi\u0119kuj\u0119 serdecznie za uwag\u0119. [Oklaski w sali].<\/p>\n<p>[1:18:38 \u2013 1:19:18]<br \/>\n[Widok na galeri\u0119 Zoom. Wida\u0107 prelegentk\u0119 przy pulpicie i siedz\u0105c\u0105 przy stole kobiet\u0119 \u2013 Prelegentk\u0119 3].<br \/>\nPrelegentka 3: Dzi\u0119kujemy pi\u0119knie. Zaczynamy drug\u0105 sesj\u0119&#8230; tutaj mieli\u015bmy taki wst\u0119p je\u015bli chodzi o dziedzictwo. Mamy teraz sesj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 metodom badawczym w nauce i w przemy\u015ble. Mamy pi\u0119\u0107 wyst\u0105pie\u0144. Pierwsze wyst\u0105pienie to dyfrakcja rentgenowska w badaniach krystalograficznych i materia\u0142oznawczych, kt\u00f3rej autorem jest pan profesor Stanis\u0142aw Skrzypek z Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej w Krakowie, kt\u00f3ry jest wysokiej klasy specjalist\u0105 w swojej dziedzinie. I pan profesor b\u0119dzie \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z nami zdalnie. Prosz\u0119 bardzo.<\/p>\n<p>[1:19:20 \u2013 1:20:37]<br \/>\n[W jednym z okien Zoom pojawia si\u0119 m\u0119\u017cczyzna w okularach i ciemnym ubraniu \u2013 Prof. Stanis\u0142aw Skrzypek].<br \/>\nPrelegentka 3: Czy jest pan profesor Skrzypek z nami? Czy mo\u017ce si\u0119&#8230;<br \/>\nProf. Stanis\u0142aw Skrzypek: Tak, ja jestem. Czy jestem s\u0142yszalny?<br \/>\nPrelegentka 3: Tak, tak, s\u0142yszymy jak najbardziej.<br \/>\nProf. Stanis\u0142aw Skrzypek: Bardzo prosz\u0119 o w\u0142\u0105czenie&#8230; chyba b\u0119dzie najbezpieczniej, aby tam w\u0142\u0105czy\u0107 u pa\u0144stwa prelekcj\u0119, a ja b\u0119d\u0119 opowiada\u0142 st\u0105d.<br \/>\nPrelegentka 3: Dobrze, to tylko prosz\u0119 m\u00f3wi\u0107 kiedy zmieni\u0107 kolejny slajd. Mamy pi\u0119tna\u015bcie minut.<br \/>\nProf. Stanis\u0142aw Skrzypek: Tak, tak. Prosz\u0119 chwileczk\u0119&#8230; Tak, dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 \u017ce&#8230; \u017ce mog\u0119 w tym szanownym gronie par\u0119 s\u0142\u00f3w powiedzie\u0107 na temat metod dyfrakcyjnych. Dyfrakcyjne metody&#8230;<\/p>\n<p>[1:20:38 \u2013 1:20:59]<br \/>\n[Slajd tytu\u0142owy: \u201eAKADEMIA G\u00d3RNICZO-HUTNICZA im. Stanis\u0142awa Staszica. PRZEGL\u0104D RENTGENOWSKICH METOD DYFRAKCYJNYCH \u2013 wersja popularno-naukowa. Stanis\u0142aw J. Skrzypek prof. dr hab.\u201d].<br \/>\nProf. Stanis\u0142aw Skrzypek: To jedna z ga\u0142\u0119zi, kt\u00f3re si\u0119 intensywnie rozwijaj\u0105 w oparciu o wi\u0105zk\u0119 promieni X. Wkr\u00f3tce po odkryciu promieniowania nast\u0119puje gwa\u0142towny&#8230; nast\u0119puj\u0105 gwa\u0142towne badania nad wykorzystaniem, no w tym w\u0142a\u015bnie nad wykorzystaniem w dyfrakcji.<\/p>\n<p>[1:21:00 \u2013 1:21:34]<br \/>\n[Prelegent, starszy m\u0119\u017cczyzna w okularach, widoczny w ma\u0142ym oknie podgl\u0105du z kamery internetowej. Na ekranie wy\u015bwietlony jest slajd: \u201eMetoda Lauego (1912), Friedrich, Knipping\u201d. Widoczny schemat: wi\u0105zka promieni X pada na nieruchomy monokryszta\u0142, ulega dyfrakcji i jest rejestrowana na b\u0142onie fotograficznej przed lub za kryszta\u0142em.]<br \/>\nPrelegent: O kt\u00f3rej ju\u017c troszk\u0119 wspomnia\u0142em. Tu s\u0105 te plamki dyfrakcyjne, kryszta\u0142 na\u015bwietlany i zwracam uwag\u0119, \u017ce film mo\u017ce by\u0107 przed&#8230; mi\u0119dzy lamp\u0105 rentgenowsk\u0105 a kryszta\u0142em \u2014 to jest ten film \u2014 lub ten. I w zale\u017cno\u015bci od tego, gdzie film umieszczamy \u2014 wtedy, w tamtym czasie oczywi\u015bcie, to by\u0142a b\u0142ona fotoczu\u0142a, czyli film \u2014 w zale\u017cno\u015bci gdzie to, mamy odpowiedni wariant metody. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:21:34 \u2013 1:22:11]<br \/>\n[Slajd: \u201eGeometria wykonania Lauegramu (metoda promieniowania odbitego (wstecznego) i przechodz\u0105cego)\u201d. Tr\u00f3jwymiarowy schemat geometryczny na zielonym tle przedstawiaj\u0105cy sto\u017cki dyfrakcyjne przecinaj\u0105ce p\u0142aszczyzny filmu, tworz\u0105c krzywe: hiperbole i elipsy.]<br \/>\nPrelegent: Patrz\u0119, bo ju\u017c mi min\u0119\u0142o po\u0142ow\u0119 czasu. To jest w\u0142a\u015bnie taki dydaktyczny schemat metody Lauego, gdzie film umieszczony mi\u0119dzy lamp\u0105 a kryszta\u0142em daje nam zestaw plamek, kt\u00f3re si\u0119 uk\u0142adaj\u0105 wzd\u0142u\u017c hiperbol. Hiperbol. Natomiast na filmie tu, poza kryszta\u0142em, po stronie promieni przechodz\u0105cych, uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w formie elips. No i te elipsy, prosz\u0119 dalej&#8230;<\/p>\n<p>[1:22:11 \u2013 1:22:28]<br \/>\n[Slajd: \u201ePrzyk\u0142ad lauegramu monokryszta\u0142u Al. o r\u00f3\u017cnej orientacji krystalograficznej\u201d. Dwa czarno-bia\u0142e obrazy przedstawiaj\u0105ce symetryczne uk\u0142ady ciemnych punkt\u00f3w (plamek) na jasnym tle, rozchodz\u0105ce si\u0119 promieni\u015bcie.]<br \/>\nPrelegent: Te elipsy, te hiperbole odpowiednio mierzymy i badamy metod\u0105&#8230; o, to jest taki typowy obraz dyfrakcyjny z metody Lauego. I s\u0142u\u017c\u0105 nam te hiperbole&#8230; o, to s\u0105 te hiperbole, tutaj elips nie mamy. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:22:28 \u2013 1:22:51]<br \/>\n[Slajd: \u201eLauegramy monokryszta\u0142\u00f3w Al i Si o orientacji [4310]\u201d. Wykresy por\u00f3wnawcze dla aluminium i krzemu z naniesionymi siatkami krystalograficznymi i wska\u017anikami Millera.]<br \/>\nPrelegent: I s\u0142u\u017c\u0105 nam do badania orientacji monokryszta\u0142u. Czyli jeste\u015bmy w stanie w krysztale okre\u015bli\u0107, w kt\u00f3rym kierunku obserwujemy kryszta\u0142, w kt\u00f3rym kierunku jest kierunek 1-1-1, 1-0-0 i tak dalej. Tu jest taki przyk\u0142ad rozwi\u0105zania metody&#8230; metody Lauego. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:22:51 \u2013 1:23:05]<br \/>\n[Slajd: \u201eZastosowanie praktyczne m. Lauego\u201d. Tekstowa lista zastosowa\u0144: badania ilo\u015bciowe, analiza strukturalna, ocena jako\u015bci monokryszta\u0142\u00f3w i orientacji krystalograficznej.]<br \/>\nPrelegent: Prosz\u0119 dalej. Tak. No, zastosowanie praktyczne metody Lauego. Prosz\u0119 pa\u0144stwa, to jest, ju\u017c m\u00f3wi\u0142em, orientacja monokryszta\u0142u, ale tak\u017ce po kszta\u0142cie plamek dyfrakcyjnych jeste\u015bmy w stanie bada\u0107 jako\u015b\u0107 monokryszta\u0142u.<\/p>\n<p>[1:23:05 \u2013 1:24:06]<br \/>\n[Slajd: \u201eMonokryszta\u0142 Si, fot. w \u015bwietle widzialnym\u201d. Du\u017ce zdj\u0119cie przedstawiaj\u0105ce walcowaty, l\u015bni\u0105cy blok czystego krzemu o metalicznym po\u0142ysku.]<br \/>\nPrelegent: Te monokryszta\u0142y i ich jako\u015b\u0107 jest bardzo znaczna w urz\u0105dzeniach elektronicznych, w pami\u0119ciach&#8230; w pami\u0119ciach komputerowych, elektronicznych i w innych zastosowaniach monokryszta\u0142\u00f3w. Monokryszta\u0142 to oczywi\u015bcie przypominam: ca\u0142a obj\u0119to\u015b\u0107 zaj\u0119ta jest przez \u2014 mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2014 miliony, miliardy kom\u00f3rek elementarnych, r\u00f3wnolegle obok siebie u\u0142o\u017conych. No natomiast polikryszta\u0142 to b\u0119dzie co\u015b takiego, \u017ce \u2014 zreszt\u0105 poka\u017c\u0119 dalej \u2014 to b\u0119dzie budowa ziarnowa: malutkie monokryszta\u0142ki, ziarna o \u015brednicy mikrometr\u00f3w. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:24:06 \u2013 1:24:55]<br \/>\n[Slajd: \u201eMonokrystaliczne \u0142opatki silnika lotniczego Ni(Me)\u201d. Zdj\u0119cie techniczne metalowego elementu o skomplikowanym kszta\u0142cie z przy\u0142o\u017con\u0105 miark\u0105 milimetrow\u0105.]<br \/>\nPrelegent: Zwracam jeszcze&#8230; tu jest kolejny monokryszta\u0142, prosz\u0119 pa\u0144stwa, \u0142opatka silnika lotniczego. To jest te\u017c monokrystaliczna. I ten poprzedni rysunek, jak i ten, widziany w \u015bwietle widzialnym, czyli wiemy jakie to \u015bwiat\u0142o. Natomiast widziany ten monokryszta\u0142 w \u015bwietle promieni X, to b\u0119d\u0105 te plamki. Zwracam uwag\u0119 na t\u0119 wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119, prawda? R\u00f3\u017cnica fali \u2014 to jest zupe\u0142nie inny obraz ogl\u0105dania danego przedmiotu. Plamki ogl\u0105damy iksami, czyli wiemy jaka d\u0142ugo\u015b\u0107 fali, a to co tutaj widzimy z daleka: \u015bwiat\u0142o bia\u0142e. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:24:55 \u2013 1:25:59]<br \/>\n[Slajd: \u201eDyfrakcja na materia\u0142ach polikrystalicznych \u2013 metoda Debaya-Scherrera\u201d. Schemat przedstawia wi\u0105zk\u0119 padaj\u0105c\u0105 na polikryszta\u0142 i tworz\u0105ce si\u0119 sto\u017cki dyfrakcyjne rejestrowane na p\u0142askim filmie jako koncentryczne okr\u0119gi.]<br \/>\nPrelegent: Tak. I kolejn\u0105 metod\u0105 \u2014 metod\u0105 Debaya-Scherrera. Prosz\u0119 pa\u0144stwa, tu sobie przypomnia\u0142em, \u017ceby zaznaczy\u0107, \u017ce w oparciu o promieniowanie X opracowano ponad sto r\u00f3\u017cnorodnych metod bada\u0144 cia\u0142 sta\u0142ych. G\u0142\u00f3wnie krystalicznych, ale i te niekrystaliczne r\u00f3wnie\u017c badamy&#8230; zreszt\u0105 na poprzednim referacie pani profesor nam pokazywa\u0142a bia\u0142ka na przyk\u0142ad. Ale g\u0142\u00f3wnie metody po\u015bwi\u0119cone s\u0105 badaniu cia\u0142 krystalicznych. I kolejn\u0105 metod\u0105 jest metoda ju\u017c do bada\u0144 polikryszta\u0142u, nie monokryszta\u0142u. Czyli zestawu milion\u00f3w ziarenek, malutkich monokryszta\u0142k\u00f3w i wtedy mamy metod\u0119 Debaya-Scherrera. I najprostsza wersja to jest r\u00f3wnie\u017c film p\u0142aski. P\u0142aski za kryszta\u0142em lub przed kryszta\u0142em. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:25:59 \u2013 1:27:40]<br \/>\n[Slajd: \u201eTekstura drutu \u2013 dyfrakcyjny efekt tekstury krystalograficznej\u201d. Dwa obrazy rentgenowskie: na jednym wida\u0107 idealne okr\u0119gi, na drugim okr\u0119gi z wyra\u017anymi \u201ezgrubieniami\u201d i przerwami, co wskazuje na orientacj\u0119 ziaren.]<br \/>\nPrelegent: Prosz\u0119 nast\u0119pne. Tak. No i mamy w tej metodzie, prosz\u0119 pa\u0144stwa, przy p\u0142askim filmie mamy w\u0142a\u015bnie takie okr\u0119gi. Te okr\u0119gi to s\u0105 linie dyfrakcyjne. Mierzymy odst\u0119p mi\u0119dzy tymi liniami, to b\u0119dzie k\u0105t cztery theta. I jak idziemy do r\u00f3wnania Bragga: cztery theta, lambda znamy, no to wyliczamy odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzyp\u0142aszczyznowe dla ka\u017cdej linii. A tu pokazane jest dodatkowo, \u017ce widzimy takie zgrubienia w pewnych miejscach tych pier\u015bcieni. No to one \u015bwiadcz\u0105 o tak zwanej teksturze polikryszta\u0142u. Tekstura to odpowiednio uprzywilejowane zorientowanie ziaren. Zwykle s\u0105 one chaotyczne, ale po walcowaniu s\u0105 ukszta\u0142towane w konkretny spos\u00f3b. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:27:40 \u2013 1:28:52]<br \/>\n[Slajd: \u201eMETODA DSH *1916\u201d. Animacja pokazuj\u0105ca, jak film jest zwini\u0119ty w cylinder wok\u00f3\u0142 pr\u00f3bki, co pozwala uchwyci\u0107 szerszy zakres k\u0105towy pr\u0105\u017ck\u00f3w dyfrakcyjnych.]<br \/>\nPrelegent: Prosz\u0119 dalej. I tu jest metoda Debaya-Scherrera, kolejny wariant, gdzie film jest w postaci cylindrycznej, w takim walcu, w takiej kamerze. Te\u017c prostej \u2014 kamera Lauego i Debaya-Scherrera to proste urz\u0105dzenia. Robili sobie uczeni w laboratoriach swoich, na warsztatach. I w ko\u0142o, w takim cylindrze jest u\u0142o\u017cony film i te pr\u0105\u017cki dyfrakcyjne rejestrowane s\u0105 na tym filmie. I znowu pomiar, idziemy do r\u00f3wnania Bragga. Przypomn\u0119, \u017ce materia\u0142y krystalizuj\u0105 w siedmiu uk\u0142adach krystalograficznych, co daje nam a\u017c 230 grup przestrzennych. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:28:52 \u2013 1:29:12]<br \/>\n[Slajd: \u201eGeometria kamery Bragga-Brentana\u201d. Skomplikowany rysunek techniczny mechanizmu obrotowego goniometru zapewniaj\u0105cego ogniskowanie wi\u0105zki promieniowania.]<br \/>\nPrelegent: Tu kolejny wariant, gdzie nie jest pr\u00f3bk\u0105 malutka pr\u00f3bka cylindryczna, tylko du\u017cy kawa\u0142ek materia\u0142u, czyli du\u017cy polikryszta\u0142. I mamy pr\u0105\u017cki odpowiednio dyfrakcyjne, kt\u00f3re mierzymy w podobny spos\u00f3b. Dalej prosz\u0119.<\/p>\n<p>[1:29:12 \u2013 1:30:01]<br \/>\n[Slajd: \u201eGeometria kamery Guinier (1930)\u201d. Schemat uk\u0142adu optycznego z zakrzywionym kryszta\u0142em-monochromatorem skupiaj\u0105cym wi\u0105zk\u0119 na pr\u00f3bce.]<br \/>\nPrelegent: I prosz\u0119 dalej. Kolejny wariant to kamera Guinier, lata trzydzieste. I prosz\u0119 pa\u0144stwa, je\u015bli o te lata sobie przypomnia\u0142em, no to w AGH po raz pierwszy w latach 28-29 by\u0142y u\u017cyte promienie X do bada\u0144 dyfrakcyjnych, gdzie aparat defektoskopowy zosta\u0142 przerobiony na dyfraktometr. I jest to publikacja na ten temat. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:30:01 \u2013 1:30:41]<br \/>\n[Slajd: \u201eDyfraktometr proszkowy (polikrystaliczny) \u2013 geometria Bragga-Brentana\u201d. Schemat blokowy nowoczesnego dyfraktometru: lampa, goniometr z pr\u00f3bk\u0105 i ruchomy detektor (licznik) po\u0142\u0105czony z uk\u0142adem zliczaj\u0105cym.]<br \/>\nPrelegent: Tu jest metoda Guinier, jeden z wariant\u00f3w. A tu jest ju\u017c dyfraktometr. To jest ju\u017c taka wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 bada\u0144 rentgenowskich. Lita pr\u00f3bka, masywna. No i lampa i licznik z monochromatorem. I to w tej chwili dzia\u0142a tak, jak w metodzie Debaya-Scherrera \u2014 tylko tutaj w ko\u0142o obraca si\u0119 licznik, rejestruje i mamy&#8230; prosz\u0119 dalej. Prosz\u0119 nast\u0119pne.<\/p>\n<p>[1:30:41 \u2013 1:31:03]<br \/>\n[Slajd: \u201eObrazy dyfrakcyjne \u017celaza alfa i gamma\u201d. Wykres (dyfraktogram) przedstawiaj\u0105cy w\u0105skie, wysokie piki intensywno\u015bci na osi k\u0105ta 2-theta, opisane symbolami faz krystalicznych.]<br \/>\nPrelegent: I mamy tak&#8230; to s\u0105 pewne dodatkowe informacje szczeg\u00f3\u0142owe. Prosz\u0119 dalej. A tutaj jeszcze zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119, \u017ce przy tej dyfrakcji wszystkie piki pochodz\u0105 od p\u0142aszczyzn r\u00f3wnoleg\u0142ych do powierzchni pr\u00f3bki, kt\u00f3ra usytuowana jest w centrum dyfraktometru. To ma wa\u017cne znaczenie w kolejnych wariantach metody. Prosz\u0119 dalej.<\/p>\n<p>[1:31:03 \u2013 1:32:18]<br \/>\n[Slajd: \u201eDyfraktometria w geometrii SKP (GID)\u201d. Por\u00f3wnanie kilku dyfraktogram\u00f3w dla r\u00f3\u017cnych k\u0105t\u00f3w padania (od 2 do 20 stopni), co pozwala na skanowanie struktury na r\u00f3\u017cnych g\u0142\u0119boko\u015bciach warstwy wierzchniej.]<br \/>\nPrelegent: I tu jest najnowsza wersja dyfraktometru. Ja rozpocz\u0105\u0142em badania w Polsce jako jeden z pierwszych w latach 2000, z u\u017cyciem tej geometrii. To jest r\u00f3wnie\u017c dyfraktometr, ale w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny&#8230; jest tu szczeg\u00f3lna geometria, mianowicie tak zwany sta\u0142y k\u0105t padania. Pr\u00f3bka sta\u0142a, a tylko licznik obraca si\u0119 tu po kole i rejestruje piki. No, piki dyfrakcyjne tutaj na przyk\u0142ad \u017celaza alfa, \u017celaza gamma. Tu znowu jest tylko taka ciekawostka, \u017ce piki pochodz\u0105 od p\u0142aszczyzn nachylonych pod r\u00f3\u017cnym k\u0105tem&#8230; ju\u017c koniec. To prosz\u0119 bardzo jeszcze fina\u0142owe slajdy.<\/p>\n<p>[1:32:18 \u2013 1:33:19]<br \/>\n[Slajd: \u201eDyfraktometr energo-dyspersyjny (2010)\u201d. Wykres widmowy pokazuj\u0105cy intensywno\u015b\u0107 promieniowania w funkcji energii (keV) zamiast tradycyjnego k\u0105ta dyfrakcji.]<br \/>\nPrelegent: Obrazy dyfrakcyjne ju\u017c pokazywa\u0142em. I tak&#8230; tu jeszcze dwie minuty&#8230; nowa wersja dyfraktometr\u00f3w, kt\u00f3ra pracuje w oparciu o mierzone energie kwantu promieniowania dyfrakcyjnego. A dotychczas by\u0142a u\u017cywana jedna energia, czyli jedna d\u0142ugo\u015b\u0107 fali. No i ostatni slajd podsumowuj\u0105cy.<\/p>\n<p>[1:33:19 \u2013 1:34:04]<br \/>\n[Slajd: \u201eExample: final refinement of the structure\u201d. Z\u0142o\u017cony wykres pokazuj\u0105cy metod\u0119 dopasowania Rietvelda: punkty pomiarowe, linia teoretyczna oraz r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi.]<br \/>\nPrelegent: Piki dyfrakcyjne&#8230; nale\u017cy tak podsumowa\u0107: po\u0142o\u017cenie pik\u00f3w to by\u0142 pomiar charakterystycznych odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzyp\u0142aszczyznowych. I intensywno\u015b\u0107 to jest ilo\u015b\u0107 fazy. Czyli rentgenowska ilo\u015bciowa analiza fazowa. Po\u0142o\u017cenie pik\u00f3w dawa\u0142o odpowied\u017a na pytanie, jakie fazy tworz\u0105 dany polikryszta\u0142. I chcia\u0142em w ostatnim zdaniu powiedzie\u0107, \u017ce dyfrakcyjne metody umo\u017cliwiaj\u0105 pomiary z dok\u0142adno\u015bci\u0105 do 10 do minus pi\u0105tej, sz\u00f3stej nanometra. To s\u0105 najdok\u0142adniejsze metody umo\u017cliwiaj\u0105ce pomiar dystansu. Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za uwag\u0119.<\/p>\n<p>[1:34:04 \u2013 1:34:45]<br \/>\n[Widok galerii konferencyjnej na Zoomie. Wida\u0107 moderator\u00f3w w sali wyk\u0142adowej oraz okienka uczestnik\u00f3w zdalnych. Moderatorzy klaszcz\u0105.]<br \/>\nModeratorka: Dzi\u0119kujemy pi\u0119knie. Dostali\u015bmy tu solidn\u0105 dawk\u0119 teoretyczn\u0105. Czy pan profesor Grzegorz Zadora z Instytutu Ekspertyz S\u0105dowych w Krakowie jest ju\u017c z nami?<br \/>\n[G\u0142os potwierdzaj\u0105cy po\u0142\u0105czenie. Na ekranie pojawia si\u0119 okno z prelegentem Grzegorzem Zador\u0105.]<br \/>\nModeratorka: Zapraszamy pana profesora do wyst\u0105pienia: \u201eSpektrometria rentgenowska w badaniach mikro\u015blad\u00f3w i kryminalistyki\u201d.<\/p>\n<p>[1:34:45 \u2013 1:35:15]<br \/>\n[Udost\u0119pnienie ekranu. Slajd tytu\u0142owy: \u201eSpektrometria rentgenowska w badaniu mikro\u015blad\u00f3w w kryminalistyce. Grzegorz Zadora\u201d. Na slajdzie zdj\u0119cie zabytkowego budynku Instytutu.]<br \/>\nGrzegorz Zadora: Dzi\u0119kuj\u0119 pani profesor. Dzi\u0119kuj\u0119 r\u00f3wnie\u017c za zaproszenie do udzia\u0142u w tej konferencji.<\/p>\n<p>[1:35:15 \u2013 1:35:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eFizykochemia kryminalistyczna\u201d. Na zdj\u0119ciu czarne spodnie z zaznaczonymi miejscami znalezienia dowod\u00f3w \u2014 mikro\u015blad\u00f3w.]<br \/>\nGrzegorz Zadora omawia slajd dotycz\u0105cy analizy odzie\u017cy ofiar w celu znalezienia dowod\u00f3w rzeczowych.<\/p>\n<p>[1:35:45 \u2013 1:36:19]<br \/>\n[Slajd: \u201eFizykochemia kryminalistyczna \u2013 identyfikacja\/klasyfikacja\u201d. Grafika przedstawia r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a szkie\u0142: okienne, samochodowe, \u017car\u00f3wki, butelki.]<br \/>\nPrelegent stawia pytanie badawcze o pochodzenie analizowanego okrucha szk\u0142a i jego powi\u0105zanie z konkretnym obiektem.<\/p>\n<p>[1:36:19 \u2013 1:36:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eProblem por\u00f3wnawczy\u201d. Por\u00f3wnanie dw\u00f3ch zdj\u0119\u0107: odzie\u017cy ofiary (materia\u0142 dowodowy) oraz uszkodzonego czerwonego samochodu (materia\u0142 por\u00f3wnawczy).]<\/p>\n<p>[1:36:45 \u2013 1:37:19]<br \/>\n[Slajd: \u201eUjawnianie mikro\u015blad\u00f3w\u201d. Kola\u017c zdj\u0119\u0107 z pracy laboratoryjnej: u\u017cycie p\u0119sety, szalki Petriego i mikroskopu do izolacji drobin mniejszych ni\u017c 0,2 mm.]<\/p>\n<p>[1:37:19 \u2013 1:37:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eTechniki mikroskopowe\u201d. Zdj\u0119cia mikroskopu fluorescencyjnego oraz stereoskopowego wykorzystywanych w IES.]<\/p>\n<p>[1:37:45 \u2013 1:38:15]<br \/>\n[Slajd: \u201eSpektroskopia molekularna i metody chromatograficzne\u201d. Zdj\u0119cia aparatury: FTIR, RS, LC-MS.]<\/p>\n<p>[1:38:15 \u2013 1:38:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eAnaliza pierwiastkowa\u201d. Zdj\u0119cia stacjonarnego SEM-EDX oraz przeno\u015bnego urz\u0105dzenia pXRF do analizy sk\u0142adu chemicznego bez niszczenia pr\u00f3bki.]<\/p>\n<p>[1:38:45 \u2013 1:39:15]<br \/>\n[Slajd: \u201eAnaliza mikro\u015blad\u00f3w\u201d. Zestawienie obraz\u00f3w z mikroskopu elektronowego (struktura szk\u0142a, lakieru) z wykresami widm pierwiastkowych.]<\/p>\n<p>[1:39:15 \u2013 1:39:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eAnaliza \u015blad\u00f3w powystrza\u0142owych (GSR)\u201d. Schemat budowy naboju oraz mikrofotografie cz\u0105stek o\u0142owiu, antymonu i baru powstaj\u0105cych po strzale.]<\/p>\n<p>[1:39:45 \u2013 1:40:05]<br \/>\n[Slajd: \u201eFizykochemia kryminalistyczna \u2013 literatura\u201d. Ok\u0142adki bran\u017cowych czasopism i podr\u0119cznik\u00f3w, m.in. \u201eEkspertyza S\u0105dowa\u201d.]<\/p>\n<p>[1:40:05 \u2013 1:40:15]<br \/>\n[Powr\u00f3t do widoku og\u00f3lnego Zoom. G\u0142osy moderator\u00f3w dzi\u0119kuj\u0105cych za wyk\u0142ad. Przygotowanie do ostatniego wyst\u0105pienia.]<\/p>\n<p>[1:40:15 \u2013 1:41:00]<br \/>\n[Slajd tytu\u0142owy: \u201eRTG w badaniach nieniszcz\u0105cych metali i wyrob\u00f3w. Marcin Raszka\u201d. Ilustracja przedstawia portret Wilhelma R\u00f6ntgena oraz historyczn\u0105 szklan\u0105 rurk\u0119 wy\u0142adowcz\u0105.]<br \/>\nMarcin Raszka: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Witam wszystkich bardzo serdecznie. I z tego miejsca chcia\u0142em podzi\u0119kowa\u0107 przede wszystkim organizatorom za zaproszenie. Jest mi niezmiernie mi\u0142o, \u017ce mog\u0142em temat bada\u0144 nieniszcz\u0105cych na prze\u0142omie tych 130 lat jako\u015b tam przedstawi\u0107. Niestety musimy si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 zdalnie.<\/p>\n<p>[1:41:00 \u2013 1:41:25]<br \/>\n[Slajd: Historyczne portrety i pierwsze radiogramy. Portret R\u00f6ntgena obok zdj\u0119cia rentgenowskiego r\u0119ki jego \u017cony z widocznym pier\u015bcieniem.]<br \/>\nMarcin Raszka: Rozpoczynaj\u0105c, musz\u0119 odnie\u015b\u0107 si\u0119 troch\u0119 historycznie. Pierwszym znamienitym wydarzeniem by\u0142o odkrycie promieniowania przez Wilhelma R\u00f6ntgena w 1895 roku.<\/p>\n<p>[1:41:25 \u2013 1:41:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eThomas Edison (1896)\u201d. Portret Edisona oraz zdj\u0119cie jego asystenta podczas pracy z wczesnym fluoreskopem.]<br \/>\nMarcin Raszka: Drug\u0105 osob\u0105 by\u0142 Thomas Edison, kt\u00f3ry rok po odkryciu rozpocz\u0105\u0142 badania nad zastosowaniem promieni, g\u0142\u00f3wnie medycznym.<\/p>\n<p>[1:41:45 \u2013 1:42:09]<br \/>\n[Slajd: \u201eMax von Laue (1912)\u201d. Zdj\u0119cie naukowca oraz pierwszy obraz dyfrakcyjny kryszta\u0142u siarczku cynku (Lauegram).]<br \/>\nMarcin Raszka: Kolejna osoba to Max von Laue, kt\u00f3ry w dziedzinie dyfrakcji ma istotne zas\u0142ugi. Dzi\u0119ki niemu mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 badania struktury materia\u0142\u00f3w.<\/p>\n<p>[1:42:09 \u2013 1:42:30]<br \/>\n[Slajd: \u201eWilliam Coolidge (1913)\u201d. Portret naukowca i zdj\u0119cie \u201erurki Coolidge&#8217;a\u201d \u2014 pierwszej lampy z pr\u00f3\u017cni\u0105 i gor\u0105c\u0105 katod\u0105.]<br \/>\nMarcin Raszka: Czwarta osoba to William Coolidge, ojciec wsp\u00f3\u0142czesnej lampy rentgenowskiej, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a sterowa\u0107 parametrami wi\u0105zki.<\/p>\n<p>[1:42:30 \u2013 1:43:00]<br \/>\n[Slajd: \u201eGeorge Eastman (1925)\u201d. Zdj\u0119cie za\u0142o\u017cyciela firmy Kodak oraz opakowanie b\u0142ony rentgenowskiej Ilford.]<br \/>\nMarcin Raszka: I ostatnia osoba, George Eastman, uwa\u017cany za ojca b\u0142ony radiograficznej, co umo\u017cliwi\u0142o badania przemys\u0142owe na szerok\u0105 skal\u0119.<\/p>\n<p>[1:43:00 \u2013 1:43:25]<br \/>\n[Slajd: Ok\u0142adki niemieckich podr\u0119cznik\u00f3w \u201eR\u00f6ntgenstrahlen\u201d z lat 1927 i 1928 autorstwa Herz\u2019a i Glockera.]<br \/>\nMarcin Raszka: Trzeba te\u017c wspomnie\u0107 o pierwszych publikacjach opisuj\u0105cych fizyk\u0119 i technik\u0119 RTG w badaniu materia\u0142\u00f3w.<\/p>\n<p>[1:43:25 \u2013 1:43:45]<br \/>\n[Slajd: \u201ePierwsze zdj\u0119cie przemys\u0142owe\u201d. Radiogram dubelt\u00f3wki wykonany w 1905 roku, pokazuj\u0105cy mechanizm wewn\u0119trzny broni.]<br \/>\nMarcin Raszka: Pierwszym przemys\u0142owym wykorzystaniem by\u0142o to zdj\u0119cie wykonane przez samego R\u00f6ntgena w 1905 roku \u2014 prze\u015bwietlona dubelt\u00f3wka. Widzimy obraz uzyskany na p\u0142ycie szklanej.<\/p>\n<p>[1:43:45 \u2013 1:44:15]<br \/>\n[Slajd: Opis bada\u0144 artyleryjskich z lat 20. XX wieku przeprowadzanych przez Horace&#8217;a Lestera w USA.]<\/p>\n<p>[1:44:15 \u2013 1:45:00]<br \/>\n[Slajd: \u201eRozw\u00f3j radiografii wysokoenergetycznej\u201d. Schematy akcelerator\u00f3w liniowych i ko\u0142owych (cyklotron Lawrence&#8217;a) z lat 30. XX wieku oraz pierwsze normy ASME dotycz\u0105ce zbiornik\u00f3w ci\u015bnieniowych.]<\/p>\n<p>[1:45:00 \u2013 1:45:38]<br \/>\n[Slajd: \u201eRTG w badaniach nieniszcz\u0105cych metali i wyrob\u00f3w \u2013 Lata 30. XX wieku\u201d. Na ekranie widoczny fragment archiwalnego artyku\u0142u z czasopisma \u201eHUTNIK\u201d z 1935 roku. W ma\u0142ym oknie podgl\u0105du prelegent Marcin Raszka.]<br \/>\nMarcin Raszka: &#8230;zobaczy\u0107, jak na przyk\u0142ad opisywane s\u0105 te szczeg\u00f3\u0142owo badania, \u017ce przy pomocy rurki Coolidge\u2019a, czyli dzisiejszej lampy rentgenowskiej o napi\u0119ciu 200 kV, mo\u017cna prze\u015bwietla\u0107 elementy stalowe do maksymalnie 75 milimetr\u00f3w. Robiono r\u00f3wnie\u017c takie analizy i do\u015bwiadczenia, jaki jest wp\u0142yw odchylenia od idealnego kierunku padania promieniowania na nieci\u0105g\u0142o\u015bci. Wnioski s\u0105 takie, \u017ce do mniej wi\u0119cej 9 stopni odchylenia nie ma z tym \u017cadnego problemu.<\/p>\n<p>[1:45:38 \u2013 1:46:40]<br \/>\n[Slajd: \u201eLata 40. XX wieku\u201d. Lista punkt\u00f3w obejmuje m.in. kontrol\u0119 spoin w kad\u0142ubach okr\u0119t\u00f3w wojennych oraz udzia\u0142 w Projekcie Manhattan (bezpiecze\u0144stwo reaktora, soczewki implozyjne).]<br \/>\nMarcin Raszka: Lata 40. to okres wojenny. Tutaj machina wojenna zawsze nap\u0119dza rozw\u00f3j techniki, wi\u0119c przede wszystkim kontrola kad\u0142ub\u00f3w okr\u0119t\u00f3w wojennych pod k\u0105tem porowato\u015bci, brak\u00f3w przetopu. Dalej mamy badane zawieszenia w samolotach pod k\u0105tem p\u0119kni\u0119\u0107 zm\u0119czeniowych, no i r\u00f3\u017cnorodne inne w tym czas kontrolowane. R\u00f3wnie\u017c w Projekcie Manhattan wykorzystywano badania radiograficzne. Mi\u0119dzy innymi by\u0142a to kontrola element\u00f3w reaktora j\u0105drowego, \u017ceby zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo jego pracy, kontrola materia\u0142\u00f3w wybuchowych, czyli tak zwanych soczewek implozyjnych, kt\u00f3re by\u0142y niezb\u0119dne, \u017ceby reakcja \u0142a\u0144cuchowa mog\u0142a w bombie plutonowej przebiega\u0107 prawid\u0142owo. No i sama kontrola materia\u0142\u00f3w rozszczepialnych pod k\u0105tem ich czysto\u015bci.<\/p>\n<p>[1:46:40 \u2013 1:47:16]<br \/>\n[Slajd: \u201eLata 40. XX wieku \u2013 radiografia b\u0142yskowa\u201d. Seria zdj\u0119\u0107 rentgenowskich pokazuj\u0105cych pociski w locie w bardzo kr\u00f3tkich odst\u0119pach czasu.]<br \/>\nMarcin Raszka: Lata 40. to dalej lata wojenne, wi\u0119c tutaj r\u00f3wnie\u017c balistyka mia\u0142a sw\u00f3j udzia\u0142 w rozwoju czy wykorzystaniu promieniowania rentgenowskiego. Prowadzono pierwsze badania w\u0142a\u015bnie w zakresie radiografii b\u0142yskowej \u2014 bardzo szybkie, bardzo kr\u00f3tkie czasy by\u0142y wymagane, \u017ceby bada\u0107 trajektori\u0119 i efekty dzia\u0142ania pocisk\u00f3w wystrzeliwanych z urz\u0105dze\u0144 r\u0119cznych czy artyleryjskich.<\/p>\n<p>[1:47:16 \u2013 1:47:30]<br \/>\n[Slajd: \u201eLata 40. XX wieku \u2013 Betatron\u201d. Schemat techniczny akceleratora ko\u0142owego.]<br \/>\nMarcin Raszka: Lata 40. to r\u00f3wnie\u017c pierwszy dzia\u0142aj\u0105cy betatron, kt\u00f3ry Donald Kerst w 1940 roku zbudowa\u0142 i uruchomi\u0142, czyli kolejny ko\u0142owy przyspieszacz cz\u0105stek.<\/p>\n<p>[1:47:30 \u2013 1:48:15]<br \/>\n[Slajd: \u201eLata 1950 &#8211; 2025\u201d. Lista logotyp\u00f3w i nazw bran\u017c: Ford, Volkswagen, Mercedes-Benz, Boeing, NASA.]<br \/>\nMarcin Raszka: Dalej, lata 50. do 2025, czyli do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Wida\u0107, \u017ce dominuj\u0105 tu bran\u017ce w zastosowaniu przemys\u0142owym: bran\u017ca motoryzacyjna, lotnicza, energetyczna, no i oczywi\u015bcie przemys\u0142 kosmiczny \u2014 tutaj jako przyk\u0142ad: badanie rakiet i prom\u00f3w kosmicznych. R\u00f3wnie\u017c bran\u017ca wojskowa oczywi\u015bcie wiedzie prym w wykorzystaniu wszelkich mo\u017cliwych technik rentgenowskich.<\/p>\n<p>[1:48:15 \u2013 1:49:13]<br \/>\n[Slajd: \u201eTechniki RTG stosowane obecnie\u201d. Wymienione punkty: 1. Radiografia b\u0142onowa (technika tradycyjna), 2. Radiografia cyfrowa (DR) i komputerowa (CR).]<br \/>\nMarcin Raszka: Przechodz\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, stosowane techniki to g\u0142\u00f3wnie radiografia b\u0142onowa, czyli tradycyjna, daj\u0105ca wysok\u0105 rozdzielczo\u015b\u0107, jednak wymagaj\u0105ca obr\u00f3bki chemicznej, co wyd\u0142u\u017ca czas uzyskania wynik\u00f3w. Dalej stosowana jest radiografia cyfrowa DR i komputerowa CR. W DR obraz rejestrowany jest na detektorach p\u0142askich. Obraz uzyskiwany jest bezzw\u0142ocznie, mo\u017cna go cyfrowo przetwarza\u0107, przesy\u0142a\u0107, powi\u0119ksza\u0107 i filtrowa\u0107, co daje szereg mo\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3rych nie mia\u0142a b\u0142ona.<\/p>\n<p>[1:49:13 \u2013 1:50:23]<br \/>\n[Slajd: Kontynuacja technik RTG: 3. Radiografia w czasie rzeczywistym (RTR), 4. Tomografia komputerowa (CT). Wy\u015bwietla si\u0119 obraz z tomografu przedstawiaj\u0105cy tr\u00f3jwymiarowy model cz\u0119\u015bci silnika.]<br \/>\nMarcin Raszka: Stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c radiografi\u0119 w czasie rzeczywistym, czyli radioskopi\u0119 \u2014 obraz mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 na bie\u017c\u0105co na monitorze. Technika przydatna do obserwacji proces\u00f3w dynamicznych, przep\u0142ywu cieczy w instalacjach czy badania stop\u00f3w lekkich. Czwarty przyk\u0142ad to tomografia komputerowa (CT). Mamy tu szereg projekcji cz\u0105stkowych, kt\u00f3re po z\u0142o\u017ceniu daj\u0105 tr\u00f3jwymiarow\u0105 rekonstrukcj\u0119. Mo\u017cemy taki obiekt analizowa\u0107 w r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach i przekrojach.<\/p>\n<p>[1:50:23 \u2013 1:51:13]<br \/>\n[Slajd: \u201eTechniki specjalne\u201d oraz galeria zdj\u0119\u0107 z defektami spoin i korozj\u0105 rur. Prelegent ko\u0144czy wyst\u0105pienie.]<br \/>\nMarcin Raszka: Istniej\u0105 te\u017c techniki specjalne, jak Dual-Energy do rozr\u00f3\u017cniania stop\u00f3w czy Phase-Contrast do obrazowania r\u00f3\u017cnic materia\u0142owych. [Na ekranie wida\u0107 mapowanie korozji ruroci\u0105gu]. Mo\u017cna ocenia\u0107 wadliwo\u015b\u0107 element\u00f3w, segregacj\u0119 strukturaln\u0105 w przemy\u015ble petrochemicznym. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo za uwag\u0119 i przepraszam za nadszarpni\u0119cie limit\u00f3w czasowych.<\/p>\n<p>[1:51:13 \u2013 1:51:52]<br \/>\n[Widok galerii Zoom. Moderator konferencji zabiera g\u0142os.]<br \/>\nModerator: Bardzo dzi\u0119kujemy. Dodam tylko, \u017ce w latach 30. powsta\u0142 na AGH zak\u0142ad zajmuj\u0105cy si\u0119 badaniami rentgenowskimi materia\u0142\u00f3w metalowych. R\u00f3wnie\u017c w Ursusie uruchomiono aparatur\u0119 do badania odlew\u00f3w silnikowych. Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce ju\u017c w styczniu 1896 roku w Warszawie doktor Brunner bada\u0142 metale w promieniach rentgenowskich. Wspomn\u0119 te\u017c o profesorze Chrobaku, kt\u00f3ry wni\u00f3s\u0142 bardzo du\u017co do badania krystalograficznego.<\/p>\n<p>[1:51:52 \u2013 1:51:59]<br \/>\n[Slajd tytu\u0142owy: \u201eRADIOLOGIA NA LOTNISKU \u2013 Dawid Oko\u0142owi\u0144ski\u201d. Logo Krak\u00f3w Airport im. Jana Paw\u0142a II.]<br \/>\nLektor: Podr\u00f3\u017ce lotnicze kojarz\u0105 nam si\u0119 z \u201eprze\u015bwietlaniem\u201d baga\u017cu. Ale czy kiedykolwiek zastanawiali\u015bcie si\u0119, co mo\u017cna zobaczy\u0107, badaj\u0105c radiologicznie baga\u017ce pasa\u017cer\u00f3w?<\/p>\n<p>[1:52:00 \u2013 1:53:11]<br \/>\n[Slajd: \u201eRADIOLOGIA NA LOTNISKU\u201d. Lektor omawia cele prezentacji. Widok na sali: na ekranie zdj\u0119cia pasa\u017cer\u00f3w w kolejce do kontroli bezpiecze\u0144stwa oraz obraz\u00f3w z monitora operatora. W ma\u0142ym oknie podgl\u0105du wida\u0107 moderatora przygotowuj\u0105cego si\u0119 do zmiany prelegenta.]<br \/>\nLektor: W tej prezentacji poka\u017c\u0119 pa\u0144stwu, jak wygl\u0105da \u015bwiat baga\u017cu widziany oczami operatora kontroli bezpiecze\u0144stwa. Prezentacja pokazuje mo\u017cliwo\u015bci komputerowego programu szkoleniowego, kt\u00f3ry wy\u015bwietla obrazy generowane przez urz\u0105dzenia do kontroli. Program pozwala na analiz\u0119 i ocen\u0119 obraz\u00f3w rentgenowskich oraz generuje wirtualne zagro\u017cenia.<\/p>\n<p>[1:53:11 \u2013 1:54:10]<br \/>\n[Slajd: \u201eIDENTYFIKACJA MATERIA\u0141\u00d3W \u2013 HI-MAT\u201d. Tekst wyja\u015bnia kodowanie kolorystyczne: Pomara\u0144czowy \u2014 materia\u0142y organiczne (niska liczba atomowa Z &lt; 10, np. \u017cywno\u015b\u0107, plastik), Zielony \u2014 materia\u0142y nieorganiczne (\u015brednia liczba Z, np. szk\u0142o, lekkie metale), Niebieski \u2014 metale i materia\u0142y ci\u0119\u017ckie (Z &gt; 19).]<br \/>\nLektor: Kiedy rozpoczynamy eksploatacj\u0119 urz\u0105dzenia, obiekt automatycznie pojawia si\u0119 jako kolorowy obraz HI-MAT. Pierwiastki chemiczne, z kt\u00f3rych sk\u0142ada si\u0119 dany przedmiot, s\u0105 przyporz\u0105dkowane do jednej z trzech kategorii i przedstawiane w odpowiednich kolorach. Kolor wskazuje na rodzaj materia\u0142u.<\/p>\n<p>[1:54:10 \u2013 1:55:15]<br \/>\n[Slajd: \u201eABSORPCJA\u201d. Grafika s\u0142upkowa pokazuj\u0105ca nat\u0119\u017cenie kolor\u00f3w w zale\u017cno\u015bci od grubo\u015bci materia\u0142u. Im grubszy obiekt, tym ciemniejszy i bardziej nasycony odcie\u0144 na ekranie.]<br \/>\nLektor: W zale\u017cno\u015bci od grubo\u015bci i g\u0119sto\u015bci, obiekty poch\u0142aniaj\u0105 mniej lub wi\u0119cej promieniowania. Si\u0142a, z jak\u0105 promieniowanie jest absorbowane, jest widoczna na podstawie intensywno\u015bci koloru. Im grubszy przedmiot, tym kolor jest bardziej intensywny. Je\u015bli obiekt w og\u00f3le nie przepuszcza promieniowania, jest widoczny na ekranie w kolorze czarnym.<\/p>\n<p>[1:55:15 \u2013 1:56:10]<br \/>\n[Slajd: \u201eBEZPIECZE\u0143STWO\u201d. Tekst dotycz\u0105cy norm promieniowania rozproszonego. Na zdj\u0119ciu pokazany jest klasyczny skaner baga\u017cowy z kurtynami ochronnymi.]<br \/>\nLektor: Podczas normalnego dzia\u0142ania skanera maksymalna moc dawki promieniowania rozproszonego w miejscach przebywania operator\u00f3w musi by\u0107 mniejsza ni\u017c 0,5 mikrosiwerta na godzin\u0119. W praktyce warto\u015bci te s\u0105 znacznie ni\u017csze. Maksymalna skuteczna dawka roczna dla operatora nie mo\u017ce przekroczy\u0107 1 milisiwerta. Dla por\u00f3wnania: dawka t\u0142a naturalnego to ok. 2,4 milisiwerta rocznie.<\/p>\n<p>[1:56:10 \u2013 1:57:15]<br \/>\n[Slajd: \u201eVARI \u2013 funkcja ustawiania kontrastu i jasno\u015bci\u201d. Na ekranie dwa obrazy tego samego baga\u017cu: jeden standardowy, drugi z w\u0142\u0105czon\u0105 funkcj\u0105 VARI, kt\u00f3ra \u201ewygasza\u201d pewne warstwy, by uwypukli\u0107 konkretne przedmioty o okre\u015blonej g\u0119sto\u015bci.]<br \/>\nLektor: Funkcja VARI s\u0142u\u017cy do selektywnego przedstawiania obiekt\u00f3w o okre\u015blonym stopniu absorpcji. Pozwala to operatorowi odfiltrowa\u0107 nieinteresuj\u0105ce go przedmioty i skupi\u0107 si\u0119 na tych, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 zagro\u017cenie.<\/p>\n<p>[1:57:15 \u2013 1:58:30]<br \/>\n[Slajd: \u201eFunkcja SEN \u2013 SUPERENHANCEMENT\u201d. Obraz baga\u017cu z bardzo du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 detali. Funkcja ta drastycznie zwi\u0119ksza kraw\u0119dziow\u0105 ostro\u015b\u0107 obrazu.]<br \/>\nLektor: Dzi\u0119ki funkcji SEN mo\u017cna uzyska\u0107 optymalny kontrast na ca\u0142ym obrazie. Poprzez wysok\u0105 rozdzielczo\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142u mo\u017cna lepiej zidentyfikowa\u0107 takie obiekty jak bro\u0144 z plastiku, materia\u0142y wybuchowe czy narkotyki, nawet je\u015bli znajduj\u0105 si\u0119 one pomi\u0119dzy metalowymi p\u0142ytami.<\/p>\n<p>[1:58:30 \u2013 1:59:45]<br \/>\n[Slajd: \u201eOBRAZ CZARNO-BIA\u0141Y (BW)\u201d oraz funkcje \u201eHIGH\u201d i \u201eLOW\u201d. Zestawienie obraz\u00f3w: w trybie HIGH metale staj\u0105 si\u0119 prze\u017aroczyste, by zobaczy\u0107 co jest za nimi; w trybie LOW uwypuklane s\u0105 materia\u0142y lekkie, jak tekstylia.]<br \/>\nLektor: Funkcja HIGH s\u0142u\u017cy do wyszukiwania przedmiot\u00f3w ukrytych za obiektami o du\u017cej absorpcji. Z kolei funkcja LOW zwi\u0119ksza kontrast jasnych cz\u0119\u015bci obrazu, czyli materia\u0142\u00f3w \u0142atwo przenikalnych, jak papier czy tkaniny.<\/p>\n<p>[1:59:45 \u2013 2:02:15]<br \/>\n[Seria slajd\u00f3w: \u201eZawarto\u015b\u0107 baga\u017cu \u2013 przyk\u0142ady\u201d. Po lewej stronie zdj\u0119cie rzeczywistego przedmiotu, po prawej jego obraz rentgenowski wewn\u0105trz plecaka. Kolejno: zegarek, portfel, telefon, s\u0142uchawki bezprzewodowe, laptop (widoczna p\u0142yta g\u0142\u00f3wna i bateria).]<br \/>\nLektor: Tutaj widzimy por\u00f3wnanie rzeczywistych przedmiot\u00f3w z ich obrazem X-ray. Zwr\u00f3\u0107cie pa\u0144stwo uwag\u0119 na skomplikowan\u0105 struktur\u0119 laptopa \u2014 na obrazie rentgenowskim doskonale wida\u0107 uk\u0142ad scalony i g\u0119st\u0105 struktur\u0119 akumulatora.<\/p>\n<p>[2:02:15 \u2013 2:03:50]<br \/>\n[Slajd: \u201ePRZEDMIOTY ZABRONIONE\u201d. Na ekranie pojawiaj\u0105 si\u0119 obrazy rentgenowskie z zaznaczonymi czerwonymi k\u00f3\u0142kami zagro\u017ceniami: pistolet ukryty pod obudow\u0105 laptopa, n\u00f3\u017c wewn\u0105trz ksi\u0105\u017cki, granat w butelce oraz paralizator udaj\u0105cy telefon.]<br \/>\nLektor: Najtrudniejszym zadaniem operatora jest wykrycie przedmiot\u00f3w celowo zamaskowanych. Skaner pozwala zauwa\u017cy\u0107 luf\u0119 pistoletu czy mechanizm zapalnika, nawet je\u015bli s\u0105 ukryte wewn\u0105trz innych urz\u0105dze\u0144 elektronicznych.<\/p>\n<p>[2:03:50 \u2013 2:05:10]<br \/>\n[Slajd: \u201eTOMOGRAFIA KOMPUTEROWA (CT)\u201d. Kr\u00f3tki film pokazuj\u0105cy tr\u00f3jwymiarowy model baga\u017cu, kt\u00f3ry obraca si\u0119 o 360 stopni. Operator mo\u017ce \u201erozcina\u0107\u201d wirtualnie baga\u017c w dowolnej p\u0142aszczy\u017anie.]<br \/>\nLektor: Najnowocze\u015bniejsze systemy wykorzystuj\u0105 tomografi\u0119 komputerow\u0105. Dzi\u0119ki niej operator nie ogl\u0105da p\u0142askiego zdj\u0119cia, ale tr\u00f3jwymiarow\u0105 bry\u0142\u0119. Pozwala to na wyeliminowanie nak\u0142adania si\u0119 na siebie obraz\u00f3w r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w.<\/p>\n<p>[2:05:10 \u2013 2:06:15]<br \/>\n[Zako\u0144czenie cz\u0119\u015bci o lotnisku. Powr\u00f3t do widoku galerii Zoom. Moderator dzi\u0119kuje prelegentowi i zaprasza ostatni\u0105 osob\u0119 \u2014 Konrada Chor\u0119giewicza.]<br \/>\nModerator: Dzi\u0119kujemy za t\u0119 fascynuj\u0105c\u0105 podr\u00f3\u017c po \u015bwiecie ochrony lotnisk. Na koniec zapraszam pana Konrada Chor\u0119giewicza z firmy PID Polska, kt\u00f3ry opowie o pro promieniowaniu X w przemy\u015ble spo\u017cywczym.<\/p>\n<p>[2:06:15 \u2013 2:07:30]<br \/>\n[Slajd tytu\u0142owy: \u201eBEZPIECZNA \u017bYWNO\u015a\u0106 \u2013 RTG W PRZEMY\u015aLE SPO\u017bYWCZYM\u201d. Zdj\u0119cie opakowania z piersi\u0105 kurczaka prze\u015bwietlanego przez skaner. W ma\u0142ym oknie Konrad Chor\u0119giewicz, m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna w niebieskiej koszuli.]<br \/>\nKonrad Chor\u0119giewicz: Dzie\u0144 dobry pa\u0144stwu. Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za zaproszenie. Z wykszta\u0142cenia jestem chemikiem, ale od ponad 15 lat zajmuj\u0119 si\u0119 nowymi technologiami w przemy\u015ble. Wsp\u00f3lnie z kolegami opracowali\u015bmy mark\u0119 Aicon X-Ray, kt\u00f3ra jest obecna w ponad 1200 instalacjach w bran\u017cy spo\u017cywczej na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n<p>[2:07:30 \u2013 2:08:26]<br \/>\n[Slajd: \u201eZ LABORATORIUM DO FABRYKI \u2013 EWOLUCJA TECHNOLOGII RTG\u201d. Grafika przedstawiaj\u0105ca fal\u0119 danych na niebieskim tle.]<br \/>\nKonrad Chor\u0119giewicz: Chcia\u0142bym przedstawi\u0107 pa\u0144stwu kr\u00f3tki rys historyczny i ewolucj\u0119 technologii, kt\u00f3ra pozwala nam dzisiaj je\u015b\u0107 bezpieczniejsze produkty. Promieniowanie X w fabrykach \u017cywno\u015bci to obecnie standard, kt\u00f3ry pozwala wykry\u0107 zanieczyszczenia niedost\u0119pne dla zwyk\u0142ych detektor\u00f3w metalu.<\/p>\n<p>[2:15:00 \u2013 2:15:05]<br \/>\n[Na ekranie wy\u015bwietla si\u0119 slajd tytu\u0142owy z grafik\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 niebiesk\u0105 fal\u0119 punktow\u0105 na ciemnym tle. Napis na slajdzie: \u201eZ LABORATORIUM DO FABRYKI: EWOLUCJA TECHNOLOGII RTG\u201d. W dolnej cz\u0119\u015bci logotypy PID Polska oraz AICON X-RAY. Prelegent stoi obok ekranu, patrz\u0105c w stron\u0119 kamery.]<\/p>\n<p>Prelegent: To b\u0119d\u0105 tylko takie og\u00f3lne daty, \u017ceby mniej wi\u0119cej zobrazowa\u0107 przebieg ewolucji historycznej.<\/p>\n<p>[2:15:06 \u2013 2:15:24]<br \/>\n[Zmiana slajdu na: \u201e1895-1950\u201d. Widoczne archiwalne zdj\u0119cia: pierwszy aparat rentgenowski, gazeta z nag\u0142\u00f3wkiem \u201eDr. Scholl\u2019s\u201d oraz prze\u015bwietlenie stopy w bucie. Opis na slajdzie: obraz \u2013 klisza fotograficzna, zastosowanie \u2013 medycyna, radiografia przemys\u0142owa.]<\/p>\n<p>Prelegent: Czyli od wynalezienia promieniowania rentgenowskiego, gdzie\u015b tam w latach 30. i 40. pojawiaj\u0105 si\u0119 urz\u0105dzenia w przemy\u015ble wydobywczym, rejestrowane obrazy na kliszach fotograficznych. Oczywi\u015bcie szerokie zastosowanie: medycyna oraz radiografia przemys\u0142owa.<\/p>\n<p>[2:15:25 \u2013 2:15:38]<br \/>\n[Zmiana slajdu na: \u201e1950-1960\u201d. Czarno-bia\u0142e zdj\u0119cie naukowca pochylonego nad du\u017cym, metalowym urz\u0105dzeniem z wizjerem. Opis: Fluoroskopia ze wzmacniaczami obrazu (Image Intensifier Tubes). Konwersja promieniowania X na \u015bwiat\u0142o i obserwacja na ekranie. Obraz analogowy, bez zapisu elektronicznego.]<\/p>\n<p>Prelegent: Lata 50. to fluoroskopia ze wzmacniaczami obrazu, konwersja promieniowania na \u015bwiat\u0142o, obserwacja na ekranie. Obraz jest analogowy, bez mo\u017cliwo\u015bci elektronicznego zapisu.<\/p>\n<p>[2:15:39 \u2013 2:16:04]<br \/>\n[Zmiana slajdu na: \u201e1960-1980\u201d. Zdj\u0119cie stanowiska operatora z dwoma monitorami kineskopowymi wy\u015bwietlaj\u0105cymi obrazy RTG. Opis: Sprz\u0119\u017cenie wzmacniacza obrazu z kamer\u0105 TV. Obraz widoczny na monitorze w czasie rzeczywistym, bez kliszy fotograficznej. Zastosowanie: medycyna, radiografia przemys\u0142owa.]<\/p>\n<p>Prelegent: Lata 60. i 70. \u2013 szerokie zastosowanie sprz\u0119\u017cenia wzmacniacza obrazu z kamer\u0105 telewizyjn\u0105. Dzi\u0119ki temu obraz mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 na monitorze w czasie rzeczywistym, bez kliszy fotograficznej. Jest ju\u017c te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 rejestracji tego obrazu na no\u015bnikach typu ta\u015bma magnetyczna.<\/p>\n<p>[2:16:05 \u2013 2:16:52]<br \/>\n[Zmiana slajdu na: \u201e1980-2000\u201d. Zdj\u0119cie przedstawia s\u0142oik z produktem spo\u017cywczym, kt\u00f3rego zawarto\u015b\u0107 jest prze\u015bwietlana. Opis: Detektory liniowe (scyntylator + fotodetektory). Obraz w pe\u0142ni elektroniczny. Zastosowanie: tomografia komputerowa (CT), wczesne systemy przemys\u0142owe. Pierwsze cyfrowe systemy RTG.]<\/p>\n<p>Prelegent: Lata 80. i 90. \u2013 coraz wi\u0119cej informacji pojawia si\u0119 o zastosowaniu detektor\u00f3w rentgenowskich w przemy\u015ble spo\u017cywczym. W tym czasie ju\u017c szeroko stosowanym systemem kamer rentgenowskich jest system oparty na uk\u0142adzie scyntylator plus fotodetektor, fotodioda. W p\u00f3\u017aniejszym okresie pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c pierwsze informacje o zastosowaniu tomografii komputerowej. Dzi\u0119ki kamerze liniowej mo\u017cemy skanowa\u0107 produkty przemieszczaj\u0105ce si\u0119 na ta\u015bmie produkcyjnej.<\/p>\n<p>[2:16:53 \u2013 2:17:31]<br \/>\n[Zmiana slajdu na: \u201e2000-2020\u201d. Kola\u017c czterech zdj\u0119\u0107 nowoczesnych, stalowych maszyn inspekcyjnych na liniach produkcyjnych. Opis: Cyfrowe detektory p\u00f3\u0142przewodnikowe i skomercjalizowane systemy rentgenowskie. Zastosowanie: przemys\u0142 spo\u017cywczy, farmacja. Standardy bran\u017cowe (HACCP, IFS). Rosn\u0105ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 konsumencka.]<\/p>\n<p>Prelegent: Lata 2000-2020 to lata, w kt\u00f3rych ju\u017c nie mamy istotnych zmian technologicznych w szerokim zastosowaniu, natomiast ro\u015bnie bardzo \u015bwiadomo\u015b\u0107 konsumencka. Coraz bardziej rozbudowane i uszczelnione staj\u0105 si\u0119 procedury bezpiecze\u0144stwa. Jest to czas, w kt\u00f3rym urz\u0105dzenia rentgenowskie znajduj\u0105 zastosowanie coraz szerzej na liniach spo\u017cywczych. Na pocz\u0105tku to g\u0142\u00f3wnie \u017cywno\u015b\u0107 dla dzieci, a p\u00f3\u017aniej staje si\u0119 to standardem dla wszelkiej \u017cywno\u015bci.<\/p>\n<p>[2:17:32 \u2013 2:17:35]<br \/>\n[Slajd z napisem: \u201ePO CO RTG W BRAN\u017bY SPO\u017bYWCZEJ?\u201d na tle niebieskiej grafiki punktowej.]<\/p>\n<p>Prelegent: A po co tak naprawd\u0119 jest ten detektor rentgenowski w bran\u017cy spo\u017cywczej?<\/p>\n<p>[2:17:36 \u2013 2:18:50]<br \/>\n[Zmiana slajdu na: \u201eNikt nie lubi niespodzianek&#8230; w jedzeniu\u201d. Lista fakt\u00f3w: \u201eCia\u0142a obce\u201d to 4-28% wszystkich wycofa\u0144 produkt\u00f3w; w Europie kr\u00f3luj\u0105 metale i szk\u0142o, w USA i Australii \u2013 plastiki. Skutki: z\u0142amane z\u0119by, zranienia, pozwy s\u0105dowe.]<\/p>\n<p>Prelegent: Dlatego, \u017ce nikt nie lubi niespodzianek w jedzeniu. Cia\u0142a obce to istotny problem, szczeg\u00f3lnie w czasach produkcji masowej. Mog\u0105 stanowi\u0107 nawet 30% wszystkich wycofa\u0144 produkt\u00f3w z rynku, nios\u0105c ogromne koszty. W Europie dominuj\u0105 zanieczyszczenia metaliczne i szklane. Skutki to z\u0142amane z\u0119by, zranienia jamy ustnej, wizyty u dentysty, artyku\u0142y w prasie, a czasem pozwy s\u0105dowe.<\/p>\n<p>[2:18:51 \u2013 2:19:52]<br \/>\n[Slajd przedstawiaj\u0105cy przyk\u0142ady nag\u0142\u00f3wk\u00f3w prasowych o incydentach z cia\u0142ami obcymi. Obok czarno-bia\u0142e zdj\u0119cia RTG r\u00f3\u017cnych produkt\u00f3w, na kt\u00f3rych jasne plamy wskazuj\u0105 wykryte zanieczyszczenia \u2013 metalowe od\u0142amki i fragmenty szk\u0142a.]<\/p>\n<p>Prelegent: Kilka przyk\u0142ad\u00f3w z publikacji: klientka produktu marki Marks &amp; Spencer z\u0142ama\u0142a z\u0105b na ciele obcym w chipsach. W Anglii jeden z klient\u00f3w podczas jedzenia frytek r\u00f3wnie\u017c z\u0142ama\u0142 z\u0105b. W Stanach to jest lawinowy wzrost pozw\u00f3w s\u0105dowych. Zanieczyszczenia fizyczne to ryzyko wizerunkowe i utrata wiarygodno\u015bci marki. RTG przesta\u0142o by\u0107 gad\u017cetem, a sta\u0142o si\u0119 niezb\u0119dnym urz\u0105dzeniem.<\/p>\n<p>[2:19:53 \u2013 2:20:36]<br \/>\n[Slajd: \u201eKT\u00d3RE Z PRODUKT\u00d3W PRZESZ\u0141Y KONTROL\u0118 RTG?\u201d. Zdj\u0119cie koszyka pe\u0142nego produkt\u00f3w: sok, s\u0142oiki, ser, pieczywo, mi\u0119so. Po chwili napis zmienia si\u0119 na \u201eWSZYSTKIE \u2013 100% SPRAWDZONE PRZEZ RTG!\u201d, a nad koszykiem pojawiaj\u0105 si\u0119 czarno-bia\u0142e skany rentgenowskie ka\u017cdego z tych produkt\u00f3w, pokazuj\u0105ce ich wn\u0119trze.]<\/p>\n<p>Prelegent: Jak pa\u0144stwo s\u0105dzicie, kt\u00f3re z tych produkt\u00f3w przesz\u0142y przez kontrol\u0119 rentgenowsk\u0105? Wszystkie. Tutaj przedstawiam pa\u0144stwu realne zdj\u0119cia produkt\u00f3w wykonane w liniach: produkty w s\u0142oikach, pouchach, kartonach, opakowaniach foliowych i szklanych. Aby uzyska\u0107 najlepsz\u0105 detekcj\u0119, trzeba te produkty skanowa\u0107 r\u00f3\u017cnymi urz\u0105dzeniami.<\/p>\n<p>[2:20:37 \u2013 2:21:39]<br \/>\n[Slajd: \u201eAICON X-RAY w akcji \u2013 bezpieczna \u017cywno\u015b\u0107 bez niespodzianek\u201d. Zdj\u0119cia czterech modeli maszyn: SCAN XR (inspekcja produkt\u00f3w pakowanych), SIDE SCAN (kontrola opakowa\u0144 cylindrycznych), PIPE XR (produkty p\u0142ynne), BULK XR (produkty luzem).]<\/p>\n<p>Prelegent: Marka AICON X-RAY oferuje ca\u0142\u0105 gam\u0119 serii produktowych. Urz\u0105dzenia SCAN XR skanuj\u0105 produkt od g\u00f3ry. Urz\u0105dzenia SIDE SCAN s\u0105 dedykowane do s\u0142oik\u00f3w, puszek i butelek \u2013 skanuj\u0105 od boku. Mamy te\u017c urz\u0105dzenia serii PIPE i BULK, stosowane jako urz\u0105dzenia mi\u0119dzyprocesowe, kontroluj\u0105ce surowiec lub p\u00f3\u0142produkt, chroni\u0105c nie tylko konsument\u00f3w, ale i drogie maszyny procesowe.<\/p>\n<p>[2:21:40 \u2013 2:22:39]<br \/>\n[Slajd: \u201eCo dalej \u015bwieci na horyzoncie?\u201d. Lista: AI (rozpoznawanie wad), Photon Counting (dok\u0142adno\u015b\u0107), MultiView (obraz z ka\u017cdej strony), SpectralFusion (\u0142\u0105czenie technologii wizualnej i materia\u0142owej), Tomografia przemys\u0142owa.]<\/p>\n<p>Prelegent: Co dalej? Gdzie widzimy potencja\u0142 rozwoju? Widzimy go w sztucznej inteligencji, kt\u00f3ra pomaga rozpoznawa\u0107 wady produkt\u00f3w, dzi\u0119ki czemu programowanie nie jest ju\u017c tak czasoch\u0142onne. Nowa generacja detektor\u00f3w to Photon Counting, daj\u0105ce obraz o niespotykanej dot\u0105d dok\u0142adno\u015bci. Systemy wielowi\u0105zkowe pozwalaj\u0105 na kilka zdj\u0119\u0107 z r\u00f3\u017cnych perspektyw podczas jednego przejazdu, dzi\u0119ki czemu cia\u0142a obce nie mog\u0105 si\u0119 ukry\u0107.<\/p>\n<p>[2:22:40 \u2013 2:23:05]<br \/>\n[Slajd: \u201ePhoton Counting vs scyntylatory\u201d. Por\u00f3wnanie dw\u00f3ch skan\u00f3w butelki: tradycyjny (rozmyty, ciemniejszy) oraz z technologii Photon Counting (bardzo ostry, kontrastowy, z widocznymi detalami zawarto\u015bci).]<\/p>\n<p>Prelegent: Por\u00f3wnanie znanej technologii scyntylatorowej z technologi\u0105 bezpo\u015bredniej konwersji. Pozwala ona na detekcj\u0119 cia\u0142 obcych o rozmiarach nawet 0,3 mm. Skuteczno\u015b\u0107 detekcji wzrasta z poni\u017cej 85% do ponad 99%.<\/p>\n<p>[2:23:06 \u2013 2:24:18]<br \/>\n[Slajd ze schematami technicznymi dw\u00f3ch typ\u00f3w detekcji. Lewy schemat pokazuje drog\u0119 fotonu przez scyntylator i fotodiod\u0119. Prawy schemat pokazuje bezpo\u015brednie uderzenie fotonu w p\u00f3\u0142przewodnik (CdTe\/CZT) i generowanie sygna\u0142u.]<\/p>\n<p>Prelegent: W przypadku scyntylatora fotony RTG s\u0105 zamieniane na \u015bwiat\u0142o widzialne, a dopiero potem przez fotodiody na sygna\u0142 elektryczny. W bezpo\u015bredniej konwersji mamy detektor oparty na tellurku kadmu, kt\u00f3ry od razu generuje sygna\u0142 elektryczny. Urz\u0105dzenia te potrafi\u0105 pracowa\u0107 z pr\u0119dko\u015bciami najszybszych linii produkcyjnych, do 2,5 metra na sekund\u0119.<\/p>\n<p>[2:24:19 \u2013 2:24:43]<br \/>\n[Slajd: \u201eAlgorytmy AI vs morfologiczne\u201d. Zdj\u0119cie skanu RTG jajka niespodzianki (wida\u0107 zabawk\u0119 w \u015brodku) oraz zestawu sushi w plastikowym pude\u0142ku (wida\u0107 pa\u0142eczki, ry\u017c i sos).]<\/p>\n<p>Prelegent: Algorytmy AI s\u0105 bardziej adaptacyjne, jak ludzkie oko \u2013 skupiaj\u0105 si\u0119 na kszta\u0142tach. Dzi\u0119ki nim mo\u017cemy sprawdza\u0107, czy w jajku niespodziance jest kompletna zabawka, a w sushi wszystkie sk\u0142adniki, kt\u00f3rych by\u015bmy oczekiwali.<\/p>\n<p>[2:24:44 \u2013 2:25:34]<br \/>\n[Slajd: \u201eOd jednego skanu do obrazu 3D\u201d. Animacja pokazuj\u0105ca wn\u0119trze komory maszyny, w kt\u00f3rej butelki s\u0105 prze\u015bwietlane przez trzy \u017ar\u00f3d\u0142a promieniowania jednocze\u015bnie pod r\u00f3\u017cnymi k\u0105tami.]<\/p>\n<p>Prelegent: Pracujemy nad uk\u0142adem wielu wi\u0105zek, co pozwala zamodelowa\u0107 obraz 3D obiektu. Nie jest to pe\u0142na tomografia, kt\u00f3ra jest zbyt wolna dla linii produkcyjnych, ale na potrzeby przemys\u0142owe znacz\u0105co podnosi bezpiecze\u0144stwo i mo\u017cliwo\u015bci detekcyjne.<\/p>\n<p>[2:25:35 \u2013 2:25:54]<br \/>\n[Slajd z napisem \u201eDZI\u0118KUJ\u0118 ZA UWAG\u0118\u201d i kodem QR. Prelegent k\u0142ania si\u0119 przed kamer\u0105.]<\/p>\n<p>Prelegent: Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo za uwag\u0119. Wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w na naszej stronie.<\/p>\n<p>[2:25:55 \u2013 2:26:43]<br \/>\n[Widok na ekran platformy MS Teams z galeri\u0105 wielu uczestnik\u00f3w. Moderator (m\u0119\u017cczyzna w garniturze) m\u00f3wi z ma\u0142ego okienka w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci ekranu.]<\/p>\n<p>Moderator: Jeszcze raz dzi\u0119kujemy. B\u0119dziemy teraz spo\u017cywa\u0107 te wszystkie dobra du\u017co bezpieczniej, wiedz\u0105c, \u017ce w kie\u0142basie nie ma szk\u0142a. Ale promieniowanie to te\u017c ludzie. Na ile to jest bezpieczne? Pan prof. Budzanowski z Instytutu Fizyki J\u0105drowej w Krakowie rozwieje te niejasno\u015bci.<\/p>\n<p>[2:26:44 \u2013 2:27:12]<br \/>\n[Udost\u0119pnienie ekranu z now\u0105 prezentacj\u0105: \u201eNara\u017cenie spo\u0142ecze\u0144stwa na promieniowanie rentgenowskie\u201d. Na slajdzie zdj\u0119cie starego, drewnianego gabinetu z napisem \u201eMuzeum Roentgena w Remscheid, Niemcy\u201d.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Dzie\u0144 dobry. Opowiem o nara\u017ceniu spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 radiolog\u00f3w, pacjent\u00f3w i og\u00f3\u0142u ludno\u015bci. Reprezentuj\u0119 Instytut Fizyki J\u0105drowej PAN w Krakowie, gdzie od lat 60. zajmujemy si\u0119 pomiarami dawek promieniowania.<\/p>\n<p>[2:27:13 \u2013 2:28:23]<br \/>\n[Slajd ze zdj\u0119ciem z pocz\u0105tku XX wieku: radiolog trzyma r\u0119czny ekran przed pacjentem siedz\u0105cym przy aparacie RTG. Na slajdzie napisy wskazuj\u0105ce grupy nara\u017cone: Pacjent, Radiolog, Og\u00f3\u0142 ludno\u015bci.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: To zdj\u0119cie z Muzeum Roentgena. Widzimy radiologa, kt\u00f3ry trzyma ekran fluoroscencyjny bezpo\u015brednio przed pacjentem, bez \u017cadnych os\u0142on. Mamy trzy grupy: pacjenta (rzadko), radiologa (zawodowo) oraz og\u00f3\u0142 ludno\u015bci przechodz\u0105cy obok pracowni.<\/p>\n<p>[2:28:24 \u2013 2:29:12]<br \/>\n[Zmiana slajdu: \u201ePIERWSZE ZASTOSOWANIA LAMPY RTG \u2013 BRAK DOZYMETRII\u201d. Drastyczne zdj\u0119cie d\u0142oni radiologa z widocznymi owrzodzeniami, przechowywanej w s\u0142oiku z formalin\u0105. Napis: \u201eDawka ? &gt;200 Gy\u201d.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: To przykry obrazek \u2013 d\u0142o\u0144 radiologa w formalinie. To czasy, gdy d\u0142onie by\u0142y najbardziej nara\u017cone, a naukowcy nie wiedzieli jeszcze, jak szkodliwe s\u0105 to dawki. Tutaj szacujemy j\u0105 na powy\u017cej 200 Gray\u00f3w.<\/p>\n<p>[2:29:13 \u2013 2:30:27]<br \/>\n[Slajd: \u201eZASTOSOWANIE APARATU RTG PO 130 LATACH \u2013 REGULACJE\u201d. Skany dw\u00f3ch akt\u00f3w prawnych: Ustawy \u201ePrawo Atomowe\u201d oraz Rozporz\u0105dzenia Ministra Zdrowia.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Po 130 latach mamy pe\u0142ne regulacje. Ustawa Prawo Atomowe precyzyjnie okre\u015bla, jak pracowa\u0107 z promieniowaniem. Stosujemy filtry i os\u0142ony, aby dawki dla radiologa i pacjenta by\u0142y jak najni\u017csze.<\/p>\n<p>[2:30:28 \u2013 2:30:45]<br \/>\n[Slajd z logotypami: PAA (Pa\u0144stwowa Agencja Atomistyki), Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej oraz GIS (G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny).]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Te instytucje w Polsce reguluj\u0105 i kontroluj\u0105 dzia\u0142anie aparatury rentgenowskiej.<\/p>\n<p>[2:30:46 \u2013 2:31:21]<br \/>\n[Slajd: \u201eDAWKI GRANICZNE\u201d. Tabela z liczbami: Radiolog \u2013 20 mSv rocznie, Og\u00f3\u0142 ludno\u015bci \u2013 1 mSv rocznie. Osobne kolumny dla oczu i sk\u00f3ry.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Ustawowo mierzymy dawki. Radiolog mo\u017ce otrzyma\u0107 maksymalnie 20 milisiwert\u00f3w rocznie, a osoba z og\u00f3\u0142u ludno\u015bci tylko 1 milisiwert. To s\u0105 limity dla ekspozycji zawodowej.<\/p>\n<p>[2:31:22 \u2013 2:31:51]<br \/>\n[Slajd z dwoma wykresami ko\u0142owymi por\u00f3wnuj\u0105cymi \u017ar\u00f3d\u0142a promieniowania. Naturalne (radon, kosmos) stanowi\u0105 52,52%, a sztuczne (medycyna) 47,48%.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 te dawki u statystycznego Polaka? Po\u0142owa to natura (radon, promieniowanie kosmiczne), a druga po\u0142owa to \u017ar\u00f3d\u0142a sztuczne, czyli niemal wy\u0142\u0105cznie diagnostyka medyczna.<\/p>\n<p>[2:31:52 \u2013 2:32:29]<br \/>\n[Slajd: \u201eDIAGNOSTYKA MEDYCZNA\u201d. Tabela szczeg\u00f3\u0142owa: Tomografia \u2013 1,70 mSv, Radiografia \u2013 0,20 mSv, Radiologia zabiegowa \u2013 0,40 mSv.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Statystycznie najwi\u0119cej daje nam tomografia komputerowa. Medycyna generuje dawk\u0119 na tym samym poziomie co natura.<\/p>\n<p>[2:32:30 \u2013 2:33:16]<br \/>\n[Slajd: \u201eDAWKOMIERZE INDYWIDUALNE\u201d. Zdj\u0119cia: ma\u0142e plastikowe pude\u0142ko z kolorowym paskiem, pier\u015bcionek na palcu d\u0142oni oraz opaska na czole radiologa.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Jak to mierzymy? Mamy dawkomierze na ca\u0142e cia\u0142o, pier\u015bcionkowe na d\u0142onie oraz te na soczewki oczu, kt\u00f3re s\u0105 kluczowe w radiologii zabiegowej, gdzie lekarz manipuluje r\u0119kami blisko wi\u0105zki.<\/p>\n<p>[2:33:17 \u2013 2:33:26]<br \/>\n[Slajd: \u201eDAWKOMIERZ DO MONITORINGU \u015aRODOWISKA\u201d. Zdj\u0119cie niewielkiego detektora w os\u0142onie przymocowanego do ga\u0142\u0119zi krzewu.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Stosujemy te\u017c dawkomierze \u015brodowiskowe, by bada\u0107 nara\u017cenie os\u00f3b postronnych w otoczeniu pracowni.<\/p>\n<p>[2:33:27 \u2013 2:34:07]<br \/>\n[Slajd: \u201eDetektory termoluminescencyjne (TLD)\u201d. Zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105 bia\u0142e kryszta\u0142ki (LiF) oraz proces ich odczytu \u2013 na zdj\u0119ciu wida\u0107 fioletowy punkt \u015bwiec\u0105cy w ciemno\u015bci.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Nasze detektory TLD po na\u015bwietleniu zapami\u0119tuj\u0105 dawk\u0119. Gdy je podgrzejemy do 360 stopni, emituj\u0105 \u015bwiat\u0142o. Jego intensywno\u015b\u0107 m\u00f3wi nam dok\u0142adnie, jak\u0105 dawk\u0119 przyj\u0105\u0142 cz\u0142owiek.<\/p>\n<p>[2:34:08 \u2013 2:34:33]<br \/>\n[Slajd: \u201eNASZE DETEKTORY TL\u201d. Zdj\u0119cie kilkunastu ma\u0142ych, bia\u0142ych pastylek u\u0142o\u017conych obok siebie. Wykresy czu\u0142o\u015bci na promieniowanie.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Te detektory s\u0105 niezwykle czu\u0142e. Jeste\u015bmy w stanie zmierzy\u0107 dawk\u0119 t\u0142a naturalnego ju\u017c po jednej godzinie.<\/p>\n<p>[2:34:34 \u2013 2:34:53]<br \/>\n[Slajd: \u201ePOMIARY DAWEK W IFJ PAN\u201d. Statystyki: 60 000 os\u00f3b pod sta\u0142\u0105 kontrol\u0105, 13 000 o\u015brodk\u00f3w w ca\u0142ej Polsce.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Nasze laboratorium kontroluje obecnie 60 tysi\u0119cy pracownik\u00f3w w 13 tysi\u0105cach o\u015brodk\u00f3w \u2013 od szpitali po weterynari\u0119 i przemys\u0142.<\/p>\n<p>[2:34:54 \u2013 2:35:59]<br \/>\n[Slajd z kolorowym wykresem s\u0142upkowym \u201eWYNIKI IFJ PAN\u201d. Ponad 80% s\u0142upk\u00f3w znajduje si\u0119 w najni\u017cszym przedziale (poni\u017cej 0,1 mSv).]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wynik\u00f3w, oko\u0142o 80%, jest na poziomie t\u0142a. To oznacza, \u017ce radiolodzy pracuj\u0105 tak bezpiecznie, \u017ce nie otrzymuj\u0105 \u017cadnej dodatkowej dawki zawodowej.<\/p>\n<p>[2:36:00 \u2013 2:37:11]<br \/>\n[Slajd: \u201e10 rekordzist\u00f3w\u201d. Wykres s\u0142upkowy pokazuj\u0105cy dziesi\u0119\u0107 najwy\u017cszych zmierzonych dawek. Jeden s\u0142upek znacznie wystaje ponad inne, osi\u0105gaj\u0105c warto\u015b\u0107 blisko 400 mSv.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Zdarzaj\u0105 si\u0119 rekordzi\u015bci. Najwy\u017csze dawki notujemy w radiologii zabiegowej i medycynie nuklearnej. Cz\u0119sto to wynik b\u0142\u0119du, np. lekarz zostawia dawkomierz na wierzchu, zamiast pod fartuchem o\u0142owiowym.<\/p>\n<p>[2:37:12 \u2013 2:37:59]<br \/>\n[Slajd: Tabela ze \u015brednimi dawkami rocznymi z podzia\u0142em na lata 2005-2012 i profesje: stomatologia (najni\u017csze), weterynaria, przemys\u0142 (najwy\u017csze).]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: \u015arednie dawki s\u0105 stabilne. Stomatolodzy przyjmuj\u0105 najmniej, a przemys\u0142 i weterynaria nieco wi\u0119cej, co wynika ze specyfiki pracy w terenie.<\/p>\n<p>[2:38:00 \u2013 2:38:59]<br \/>\n[Slajd podsumowuj\u0105cy. Punkty: 130 lat ewolucji, precyzyjne limity, nowoczesne technologie.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Podsumowuj\u0105c: po 130 latach wiemy ju\u017c wszystko o zagro\u017ceniach. Mamy regulacje i nowoczesne tomografy, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na badania przy dawkach o po\u0142ow\u0119 mniejszych ni\u017c jeszcze kilka lat temu. Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n<p>[2:39:00 \u2013 2:39:36]<br \/>\n[Na ekranie nadal widoczny jest slajd podsumowuj\u0105cy prof. Budzanowskiego. Prelegent wskazuje kursorem na kolejne punkty: regulacje prawne, rutynowe pomiary dawek oraz stabilne wyniki statystyczne spo\u0142ecze\u0144stwa.]<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: &#8230;tego tomografu. Obecnie wykonywane s\u0105 rutynowe pomiary dawek indywidualnych dla radiolog\u00f3w i pomiary dawek \u015brodowiskowych do oceny dawek dla og\u00f3\u0142u ludno\u015bci. Jest to zreszt\u0105 wym\u00f3g ustawowy. \u015arednio otrzymywane dawki przez spo\u0142ecze\u0144stwo od promieniowania rentgenowskiego nie s\u0105 du\u017ce, najcz\u0119\u015bciej na poziomie promieniowania naturalnego. Dotyczy to zar\u00f3wno radiolog\u00f3w, jak i tak zwanego og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa. Przekroczenia limitu dawek zdarzaj\u0105 si\u0119 \u2014 dodam tutaj rzadko \u2014 ale zdarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w grupie radiolog\u00f3w zabiegowych, czyli gdzie mamy do czynienia z promieniowaniem rentgenowskim. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo za uwag\u0119.<\/p>\n<p>[2:39:37 \u2013 2:40:05]<br \/>\n[Widok na galeri\u0119 uczestnik\u00f3w spotkania online. Moderator, dr Janusz Kania, widoczny w oknie podgl\u0105du, u\u015bmiecha si\u0119 i dzi\u0119kuje prelegentowi.]<\/p>\n<p>Moderator: Bardzo dzi\u0119kujemy. Ja chc\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce to jednak spo\u0142ecznie to jest strach. Strach przed promieniowaniem X og\u00f3lnie. No, jako radiolog pracuj\u0105cy na pierwszej linii wielokrotnie si\u0119 spotyka\u0142em, \u017ce oburzeni pacjenci byli, \u017ce kto\u015b im zleci\u0142 badanie np. ko\u015bci, a tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej zdj\u0119cie rentgenowskie klatki piersiowej \u2014 no to przecie\u017c \u201estraszne dawki\u201d.<\/p>\n<p>[2:40:06 \u2013 2:41:43]<br \/>\n[Moderator gestykuluje podczas m\u00f3wienia. Prof. Budzanowski przys\u0142uchuje si\u0119 w swoim oknie podgl\u0105du.]<\/p>\n<p>Moderator: Chcia\u0142em takie dwa tylko przyk\u0142ady poda\u0107. Mianowicie \u015brednia dawka t\u0142a to jest oko\u0142o 2,4 mSv. Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce jedno zdj\u0119cie rentgenowskie klatki piersiowej to jest poni\u017cej 0,1 mSv. Czyli trzeba by by\u0142o wykona\u0107 24 zdj\u0119cia klatki piersiowej, \u017ceby uzyska\u0107 taki poziom jak naturalne t\u0142o roczne. Natomiast wiemy, \u017ce te dawki by\u0142y du\u017co wy\u017csze kiedy\u015b. Kilkana\u015bcie lat temu w jednym z holenderskich szpitali znaleziono stary aparat z prze\u0142omu XIX i XX wieku. In\u017cynier, kt\u00f3ry go wyczy\u015bci\u0142, pod\u0142\u0105czy\u0142 go do pr\u0105du i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce aparat nadal emituje promienie. Wykonano eksperyment por\u00f3wnawczy na amputowanej r\u0119ce pacjentki (za zgod\u0105 komisji bioetycznej). R\u00f3\u017cnica w dawce mi\u0119dzy tym starym a nowoczesnym aparatem by\u0142a p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca razy.<\/p>\n<p>[2:41:44 \u2013 2:42:30]<br \/>\n[Uczestnicy spotkania u\u015bmiechaj\u0105 si\u0119. Moderator kontynuuje.]<\/p>\n<p>Moderator: Przez dziesi\u0105tki lat radiologia emitowa\u0142a naprawd\u0119 bardzo du\u017ce dawki, obecnie s\u0105 one minimalne. Musimy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak bardzo to si\u0119 zmieni\u0142o na korzy\u015b\u0107. Kiedy\u015b radiolodzy mieli regularnie amputowane r\u0119ce wskutek zmian troficznych. Jeszcze raz bardzo dzi\u0119kujemy.<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Dzi\u0119kuj\u0119 r\u00f3wnie\u017c.<\/p>\n<p>Moderator: Dzi\u0119kujemy, \u017ce pa\u0144stwo dbacie o nas, bo dzi\u0119ki tym pomiarom mo\u017cemy by\u0107 bezpieczniejsi. Pani profesor, teraz co\u015b pani zapowie, bo teraz ja si\u0119 gubi\u0119.<\/p>\n<p>[2:42:31 \u2013 2:43:05]<br \/>\n[Widok galerii. Jedna z uczestniczek, pani profesor w okularach, przybli\u017ca si\u0119 do mikrofonu.]<\/p>\n<p>Pani Profesor: Prosz\u0119 pa\u0144stwa, zaczynamy nasz\u0105 ostatni\u0105, czwart\u0105 sesj\u0119. To ju\u017c b\u0119dzie ko\u0144c\u00f3wka, bez przerwy, bo nie mo\u017cemy nara\u017ca\u0107 odbiorc\u00f3w online. Zapraszamy na ostatnie wyst\u0105pienie, pasjonuj\u0105ce, o zastosowaniu RTG w sztuce.<\/p>\n<p>[2:43:06 \u2013 2:43:39]<br \/>\n[Zmiana slajdu na tytu\u0142owy: \u201eDrugi \u00bbobraz\u00ab obrazu: RTG narz\u0119dziem konserwatora artefakt\u00f3w kultury materialnej\u201d. Autorzy: Micha\u0142 Obarzanowski i dr Tomasz Wilkosz. Kamera pokazuje dw\u00f3ch prelegent\u00f3w siedz\u0105cych przy drewnianym stoliku w jasnym pomieszczeniu.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Dzie\u0144 dobry, ja nazywam si\u0119 Tomasz Wilkosz, po mojej lewej stronie siedzi Micha\u0142 Obarzanowski. Reprezentujemy Muzeum Narodowe w Krakowie, a dok\u0142adnie Laboratorium Analiz i Nieniszcz\u0105cych Bada\u0144 Obiekt\u00f3w Zabytkowych (LANBOZ). Przedstawimy prezentacj\u0119 o \u201edrugim obrazie obrazu\u201d.<\/p>\n<p>[2:43:40 \u2013 2:44:04]<br \/>\n[Slajd z kola\u017cem zdj\u0119\u0107 z laboratorium: konserwatorzy badaj\u0105cy obrazy przy u\u017cyciu specjalistycznych skaner\u00f3w i aparat\u00f3w na statywach.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: My z koleg\u0105 zajmujemy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie obrazowaniem w r\u00f3\u017cnych zakresach promieniowania elektromagnetycznego: od ultrafioletu, przez \u015bwiat\u0142o widzialne, podczerwie\u0144, a\u017c po rentgenografi\u0119.<\/p>\n<p>[2:44:05 \u2013 2:44:46]<br \/>\n[Slajd przedstawiaj\u0105cy przeno\u015bny system radiografii cyfrowej: czerwon\u0105 lamp\u0119 rentgenowsk\u0105 \u201eORANGE\u201d oraz bezprzewodowy detektor \u201eDIX-Ray\u201d.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Radiografi\u0119 realizujemy przy u\u017cyciu weterynaryjnego systemu bezpo\u015bredniego obrazowania. Korzystamy z oprogramowania dedykowanego w\u0142a\u015bnie dla weterynarii.<\/p>\n<p>[2:44:47 \u2013 2:45:00]<br \/>\n[Slajd ze s\u0142ynnym obrazem Leonarda da Vinci \u201eDama z gronostajem\u201d.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Pierwszym obiektem, kt\u00f3ry nas szczeg\u00f3lnie interesuje, jest oczywi\u015bcie \u201eDama z gronostajem\u201d.<\/p>\n<p>[2:45:01 \u2013 2:46:08]<br \/>\n[Slajd por\u00f3wnawczy: po lewej orygina\u0142 (VIS), po prawej czarno-bia\u0142y skan RTG. W skanie RTG wida\u0107 wyra\u017anie s\u0142oje drewna oraz zmiany w u\u0142o\u017ceniu d\u0142oni i g\u0142owy postaci. Kolejne zdj\u0119cie pokazuje archiwalny rentgenogram z lat 40. XX wieku.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Rentgenogram ten wykonano jeszcze w 1945 roku w Monachium. Klasyczny obraz rentgenowski jest bardziej szczeg\u00f3\u0142owy od naszego cyfrowego systemu. Mo\u017cna si\u0119 tu doszuka\u0107 zmian kompozycyjnych autora, zobaczy\u0107 spos\u00f3b nak\u0142adania warstw i struktur\u0119 deski podobrazia, kt\u00f3ra jest uwypuklona przez zastosowanie zaprawy o\u0142owiowej wype\u0142niaj\u0105cej nier\u00f3wno\u015bci.<\/p>\n<p>[2:46:09 \u2013 2:47:29]<br \/>\n[Slajd: \u201eStudium brodatego ch\u0142opa\u201d Piotra Micha\u0142owskiego. Trzy wersje: \u015bwiat\u0142o widzialne (portret m\u0119\u017cczyzny), UV (wida\u0107 retusze jako ciemne plamy) i IR (podczerwie\u0144, ujawniaj\u0105ca rysunek w\u0119glem).]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Ultrafiolet (UV) pokazuje to, co dzieje si\u0119 na powierzchni \u2014 werniks i retusze. Podczerwie\u0144 (IR) pokazuje zakres wyst\u0119powania pigment\u00f3w opartych na w\u0119glu, uwidaczniaj\u0105c rysunek podmalowania.<\/p>\n<p>[2:47:30 \u2013 2:48:02]<br \/>\n[Slajd z obrazem RTG tego samego portretu. Na skanie rentgenowskim, pod portretem ch\u0142opa, wida\u0107 inn\u0105 posta\u0107 \u2014 je\u017ad\u017aca na koniu u\u0142o\u017conego poziomo.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Obraz rentgenowski jest kompletnie penetruj\u0105cy. Widzimy tu biel o\u0142owiow\u0105 i pigmenty oparte na metalach ci\u0119\u017ckich. W tym przypadku ujawni\u0142y si\u0119 dwie inne kompozycje, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 pod widocznym obrazem.<\/p>\n<p>[2:48:03 \u2013 2:50:07]<br \/>\n[Slajd: \u201ePortret m\u0119\u017cczyzny (Thomas More)\u201d. Por\u00f3wnanie VIS, UV, IR oraz RTG. Na skanie RTG (czarno-bia\u0142ym) posta\u0107 m\u0119\u017cczyzny ma inaczej u\u0142o\u017cone r\u0119ce \u2014 w jednej trzyma zwini\u0119ty dokument, widoczna jest te\u017c druga d\u0142o\u0144, kt\u00f3rej nie ma na oryginale.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Obraz trafi\u0142 do nas na rutynowe badania. W standardowych \u015bwiat\u0142ach nie widzieli\u015bmy nic szczeg\u00f3lnego. Dopiero RTG pokaza\u0142o, \u017ce pan trzyma w r\u0119kach zw\u00f3j dokumentu. To pozwoli\u0142o konserwatorowi na podj\u0119cie decyzji o odkrywkach i oczyszczeniu obrazu z czarnego przemalowania. Obraz zosta\u0142 odnowiony i trafi\u0142 do popkultury \u2014 jest teraz na ok\u0142adce ksi\u0105\u017cki \u201eSobowt\u00f3r\u201d Macieja Siembiedy.<\/p>\n<p>[2:50:08 \u2013 2:52:14]<br \/>\n[Slajd: \u201eWiecz\u00f3r letni\u201d J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego. Obraz przedstawia kobiet\u0119 siedz\u0105c\u0105 przy oknie. Obok skan RTG, na kt\u00f3rym wida\u0107 k\u0142\u0119bowisko postaci i koni u\u0142o\u017conych pionowo wzgl\u0119dem orygina\u0142u.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Pod spodem znajduje si\u0119 kompozycja autorstwa Piotrowskiego. Che\u0142mo\u0144ski i Piotrowski wsp\u00f3\u0142dzielili pracowni\u0119. Prawdopodobnie Che\u0142mo\u0144skiemu zabrak\u0142o p\u0142\u00f3tna, wi\u0119c kolega u\u017cyczy\u0142 mu swojego, kt\u00f3re ten po prostu zamalowa\u0142. Wida\u0107 to doskonale na na\u0142o\u017ceniu skanu na orygina\u0142 [na ekranie pojawia si\u0119 animacja nak\u0142adania czerwonych kontur\u00f3w z RTG na kolorowy obraz].<\/p>\n<p>[2:52:15 \u2013 2:53:04]<br \/>\n[Slajd: \u201ePochodnie Nerona\u201d Henryka Siemiradzkiego. Zdj\u0119cie gigantycznego p\u0142\u00f3tna przedstawiaj\u0105cego scen\u0119 z antycznego Rzymu.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Przy obiektach wielkoformatowych jeste\u015bmy ograniczeni wielko\u015bci\u0105 panelu detektora. Aby prze\u015bwietli\u0107 ten obraz (wymiary 385 na 704 cm), musieli\u015bmy wykona\u0107 a\u017c 234 ekspozycje [na ekranie wida\u0107 skan z\u0142o\u017cony z setek ma\u0142ych kwadracik\u00f3w].<\/p>\n<p>[2:53:05 \u2013 2:55:19]<br \/>\n[Slajd: \u201eCzw\u00f3rka\u201d J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego. Por\u00f3wnanie VIS i RTG. Na rentgenogramie prelegent zaznacza kolorowymi liniami pierwotny przebieg horyzontu i inne u\u0142o\u017cenie n\u00f3g koni.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Tu r\u00f3wnie\u017c wykonali\u015bmy ponad 200 ekspozycji. RTG pozwoli\u0142o pozna\u0107 warsztat autora. Wida\u0107, \u017ce Che\u0142mo\u0144ski zmieni\u0142 lini\u0119 horyzontu i u\u0142o\u017cenie n\u00f3g koni, aby nada\u0107 scenie wi\u0119kszej dynamiki i poczucia zagro\u017cenia dla obserwatora stoj\u0105cego przed tak wielkim p\u0142\u00f3tnem.<\/p>\n<p>[2:55:20 \u2013 2:55:50]<br \/>\n[Kr\u00f3tki film wideo pokazuj\u0105cy prac\u0119 skanera rentgenowskiego przesuwaj\u0105cego si\u0119 wzd\u0142u\u017c powierzchni obrazu w ciemnym pokoju.]<\/p>\n<p>Tomasz Wilkosz: Badamy nie tylko obrazy, ale te\u017c rze\u017aby, p\u0142askorze\u017aby i przedmioty codziennego u\u017cytku. Mamy nadziej\u0119, \u017ce jeszcze nieraz si\u0119 spotkamy. Dzi\u0119kujemy bardzo.<\/p>\n<p>[2:55:51 \u2013 2:57:00]<br \/>\n[Widok galerii uczestnik\u00f3w. Moderator komentuje z u\u015bmiechem. Prof. Budzanowski dodaje ciekawostk\u0119.]<\/p>\n<p>Moderator: Prosz\u0119 pa\u0144stwa, nic si\u0119 nie ukryje! Nawet my\u015bli artysty. Nie ukryje si\u0119, co mamy w jedzeniu, ani gdzie jedziemy.<\/p>\n<p>Prof. Budzanowski: Je\u015bli mog\u0119 co\u015b doda\u0107&#8230; Rentgen dzisiaj pracuje nawet na wysypiskach \u015bmieci. Istnieje system segregacji \u015bmieci wykorzystuj\u0105cy lampy rentgenowskie. To ju\u017c jest ca\u0142kowita ochrona \u015brodowiska i ochrona zasob\u00f3w.<\/p>\n<p>[2:57:01 \u2013 2:57:40]<br \/>\n[Kobieta w bia\u0142ej bluzce wchodzi na \u015brodek sali wyk\u0142adowej widocznej w jednym z okien MS Teams. K\u0142ania si\u0119 i zaprasza na kolejn\u0105 konferencj\u0119.]<\/p>\n<p>Prelegentka (Agnieszka Gosz): Chcia\u0142abym bardzo serdecznie pa\u0144stwa zaprosi\u0107 na nasz\u0105 konferencj\u0119 naukow\u0105 \u201eNowoczesne systemy i technologie biblioteczne\u201d, kt\u00f3ra odb\u0119dzie si\u0119 20 listopada w Centrum Dydaktycznym WUM w Warszawie. Mo\u017cna si\u0119 zarejestrowa\u0107, ulotki s\u0105 na stoliku. Dzi\u0119kujemy pi\u0119knie i zapraszamy na kaw\u0119 i ciasteczka.<\/p>\n<p>[Obraz ga\u015bnie. Koniec filmu.]<\/p>\n\n      <\/div>\n    <\/details>\n  <\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":1542,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[41],"tags":[],"class_list":["post-1541","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wideo"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Film z konferencji Promienie X po 130 latach - G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Film z konferencji Promienie X po 130 latach - G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-22T11:04:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-06T12:27:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/test.gbl.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/normal_rtg_plakat5.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"533\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"empressia\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"empressia\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"1 minute\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"empressia\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/58540d661bba820998e510015913ff6e\"},\"headline\":\"Film z konferencji Promienie X po 130 latach\",\"datePublished\":\"2025-12-22T11:04:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-06T12:27:14+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/\"},\"wordCount\":7,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/normal_rtg_plakat5.jpg\",\"articleSection\":[\"Wideo\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/\",\"name\":\"Film z konferencji Promienie X po 130 latach - G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/normal_rtg_plakat5.jpg\",\"datePublished\":\"2025-12-22T11:04:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-06T12:27:14+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/58540d661bba820998e510015913ff6e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/normal_rtg_plakat5.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/normal_rtg_plakat5.jpg\",\"width\":533,\"height\":400,\"caption\":\"Grafika promuj\u0105ca hybrydow\u0105 konferencj\u0119 popularno-naukow\u0105 pt. \u201ePROMIENIE X po 130 latach\u201d. Na jasnym tle widnieje portret Wilhelma R\u00f6ntgena oraz rycina lampy do wytwarzania promieniowania rentgenowskiego.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Aktualno\u015bci\",\"item\":\"\\\/aktualnosci\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Film z&nbsp;konferencji Promienie X&nbsp;po&nbsp;130 latach\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/\",\"name\":\"G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/58540d661bba820998e510015913ff6e\",\"name\":\"empressia\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.gbl.waw.pl\\\/en\\\/author\\\/empressia\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Film z konferencji Promienie X po 130 latach - G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Film z konferencji Promienie X po 130 latach - G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna","og_url":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/","og_site_name":"G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna","article_published_time":"2025-12-22T11:04:00+00:00","article_modified_time":"2026-05-06T12:27:14+00:00","og_image":[{"width":533,"height":400,"url":"https:\/\/test.gbl.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/normal_rtg_plakat5.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"empressia","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"empressia","Estimated reading time":"1 minute"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/"},"author":{"name":"empressia","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/#\/schema\/person\/58540d661bba820998e510015913ff6e"},"headline":"Film z konferencji Promienie X po 130 latach","datePublished":"2025-12-22T11:04:00+00:00","dateModified":"2026-05-06T12:27:14+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/"},"wordCount":7,"image":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/normal_rtg_plakat5.jpg","articleSection":["Wideo"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/","url":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/","name":"Film z konferencji Promienie X po 130 latach - G\u0142\u00f3wna Biblioteka Lekarska, Biblioteka Medyczna","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/normal_rtg_plakat5.jpg","datePublished":"2025-12-22T11:04:00+00:00","dateModified":"2026-05-06T12:27:14+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/#\/schema\/person\/58540d661bba820998e510015913ff6e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/normal_rtg_plakat5.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/normal_rtg_plakat5.jpg","width":533,"height":400,"caption":"Grafika promuj\u0105ca hybrydow\u0105 konferencj\u0119 popularno-naukow\u0105 pt. \u201ePROMIENIE X po 130 latach\u201d. Na jasnym tle widnieje portret Wilhelma R\u00f6ntgena oraz rycina lampy do wytwarzania promieniowania rentgenowskiego."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/film-z-konferencji-promienie-x-po-130-latach\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Aktualno\u015bci","item":"\/aktualnosci"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Film z&nbsp;konferencji Promienie X&nbsp;po&nbsp;130 latach"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/#website","url":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/","name":"Central Medical Library, Medical Library","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/#\/schema\/person\/58540d661bba820998e510015913ff6e","name":"empressia","sameAs":["https:\/\/www.gbl.waw.pl"],"url":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/author\/empressia\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1541"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3054,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541\/revisions\/3054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gbl.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}