Pro Patria et Humanitate — dla Ojczyzny i ludzkości

Czarno-biały portret Stanisława Konopki ubranego w polski mundur wojskowy z przypiętymi odznaczeniami i medalami.
Strona główna / Cyfrowe Muzeum Medycyny / Pro Patria et Humanitate — dla Ojczyzny i ludzkości

Wystawa poświęcona 100. rocznicy utworzenia Wojskowej Szkoły Sanitarnej na warszawskim Ujazdowie

Autorka wystawy: Katarzyna Słojkowska
Współpraca: Rafał Stolarski, Larysa Witkowska
Grafika: Joanna Jagła

Jak połączyć obowiązki żołnierza z powołaniem lekarza? Jak przygotować się do ratowania życia w warunkach wojny? Wystawa „Pro Patria et Humanitate” przybliża dzieje polskiej wojskowej służby zdrowia oraz warszawskiego Ujazdowa — miejsca, w którym opieka nad chorymi i rannymi splatała się z kształceniem kolejnych pokoleń lekarzy wojskowych.

Ekspozycję przygotowała Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki z okazji stulecia utworzenia Wojskowej Szkoły Sanitarnej w 1922 roku. Wykorzystano w niej materiały archiwalne, obiekty muzealne i księgozbiór Działu Starej Książki Medycznej. Wystawę objął patronatem honorowym Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dr Andrzej Duda. Jej cyfrowa prezentacja pozwala poznawać historię ujazdowskiego środowiska medycznego poprzez fotografie, dokumenty, dawne publikacje oraz pamiątki po ludziach, którzy tworzyli polską medycynę wojskową.

Opowieść rozpoczyna się od poprzedników lekarzy II Rzeczypospolitej: medyków służących w Legionach Polskich, wojsku Księstwa Warszawskiego i powstaniach narodowych. Szczególne miejsce zajmuje Karol Kaczkowski, organizator wojskowej służby zdrowia podczas powstania listopadowego. Kolejne plansze ukazują dzieje Szpitala Ujazdowskiego oraz odbudowę struktur sanitarnych Wojska Polskiego po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku.

Głównym tematem wystawy jest rozwój wojskowego szkolnictwa medycznego na Ujazdowie — od Wojskowej Szkoły Sanitarnej, przez Oficerską Szkołę Sanitarną i Szkołę Podchorążych Sanitarnych, po działalność Centrum Wyszkolenia Sanitarnego. Studia na Uniwersytecie Warszawskim łączono tutaj ze szkoleniem wojskowym i praktyką szpitalną. Archiwalne fotografie przybliżają codzienność podchorążych: naukę, ćwiczenia, zajęcia w pracowniach, uroczystości i życie koleżeńskie. W latach 1922–1939 ujazdowską szkołę ukończyło dwanaście roczników zawodowych oficerów służby zdrowia: 398 lekarzy, 59 farmaceutów i 5 stomatologów.

Osobną część ekspozycji poświęcono Bibliotece i Muzeum Lekarskiemu Centrum Wyszkolenia Sanitarnego. Instytucje te służyły nauce, a zarazem gromadziły świadectwa przeszłości: stare druki, rękopisy, portrety, medale i dawne przyrządy medyczne. Wystawa przypomina wkład Ludwika Zembrzuskiego w tworzenie zbiorów historycznych oraz Stanisława Konopki w rozwój biblioteki, która stała się największą biblioteką lekarską międzywojennej Polski. Przywołuje również dramat zniszczenia tych kolekcji przez Niemców w 1944 roku.

Tytułowe „Pro Patria et Humanitate” — „Dla Ojczyzny i ludzkości” wyraża ideał łączący służbę państwu z niesieniem pomocy drugiemu człowiekowi. W Cyfrowym Muzeum Medycyny historia ujazdowskiej szkoły staje się opowieścią o wiedzy, odpowiedzialności i ofiarności, ale także o potrzebie zachowania pamięci o tych, którzy swoje życie poświęcili leczeniu innych.

 Zapoznaj się z wystawą w formacie PDF: Pro Patria et Humanitate (Plik PDF otwiera się w nowej karcie)

Jeżeli chciałbyś otrzymać wystawę w pliku do druku napisz: p.rozdzestwienski@gbl.waw.pl

Czarno-białe zdjęcie szerokiej alei, biegnącej wzdłuż historycznego budynku szpitalnego. Wzdłuż alei rosną wysokie drzewa.
Aleja główna kompleksu ujazdowskiego z widocznymi pawilonami szpitalnymi. Tutaj opieka nad pacjentami łączyła się z przygotowaniem przyszłych lekarzy wojskowych do służby. Fotografia niedatowana, z albumu ofiarowanego płk. dr. Teofilowi Kucharskiemu, komendantowi Szpitala Ujazdowskiego, przez współpracowników. Zbiory Działu Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej.
Czarno-biała fotografia grupy młodych mężczyzn, częściowo w mundurach, a częściowo w strojach cywilnych, siedzących w ławkach audytorium podczas wykładu.
Podchorążowie sanitarni w uniwersyteckiej sali wykładowej, przed 1939 rokiem. Ich kształcenie łączyło studia medyczne z przygotowaniem wojskowym i praktyką szpitalną — wiedza lekarska miała służyć zarówno codziennej opiece nad chorymi, jak i ratowaniu rannych podczas wojny. Zbiory Działu Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej, sygn. I-1322, j. 19.
Czarno-białe zdjęcie sali laboratoryjnej, gdzie grupa mężczyzn w mundurach pracuje przy stołach z mikroskopami, a w tle widać przeszklone gabloty z modelami anatomicznymi i czaszkami.
Ćwiczenia z histologii, 1929 rok. Zajęcia przy mikroskopach wprowadzały podchorążych w poznawanie budowy tkanek, stanowiące jedną z podstaw wykształcenia medycznego. Fotografia z albumu Dymitra Doliwy-Dobrowolskiego. Zbiory Działu Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej, sygn. I-1322, j. 6.
Czarno-biała fotografia przestronnej, pustej czytelni wyposażonej w długie stoły, drewniane krzesła oraz rzędy klasycznych lamp biurkowych.
Wnętrze czytelni Biblioteki Centrum Wyszkolenia Sanitarnego — miejsca nauki i pracy lekarzy oraz podchorążych. Biblioteka zapewniała dostęp do literatury fachowej i wspierała rozwój naukowy wojskowej służby zdrowia. Fotografia niedatowana, z albumu ofiarowanego płk. dr. Teofilowi Kucharskiemu przez współpracowników. Zbiory Działu Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej.
Czarno-biały portret Stanisława Konopki ubranego w polski mundur wojskowy z przypiętymi odznaczeniami i medalami.
Stanisław Konopka (1896–1982), lekarz wojskowy, kierownik biblioteki ujazdowskiego ośrodka w latach 1925–1939, późniejszy twórca Głównej Biblioteki Lekarskiej. Pod jego kierownictwem biblioteka stała się największą biblioteką lekarską międzywojennej Polski. Fotografia sprzed 1939 roku. Zbiory Działu Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej, sygn. F-4337.