Gabinet osobliwości

Kolorowa ilustracja anatomiczna z profilu, ukazująca układ mięśniowy ludzkiej głowy i szyi. Okolice oka posiadają odchylony płat tkanki mięśniowej, a na poszczególnych elementach anatomii widnieją drobne oznaczenia literowe i liczbowe.
Strona główna / Cyfrowe Muzeum Medycyny / Gabinet osobliwości

Autorzy: Wojciech Giermaziak, Emilia Przyborowska, Michał Sadowski, Katarzyna Słojkowska, Larysa Witkowska

Projekt graficzny: Magdalena Świec-Szalbierz

Dlaczego kołtun budził lęk? Jak przedstawiano wnętrze ludzkiego ciała, zanim pojawiły się nowoczesne metody obrazowania? Do czego służyły okulary nożyczkowe? Cyfrowa wystawa „Gabinet osobliwości” Głównej Biblioteki Lekarskiej im. Stanisława Konopki w Warszawie zaprasza do świata, w którym naukowa dociekliwość spotyka się ze sztuką, dawnymi wierzeniami i fascynacją tym, co niezwykłe.

Zbiory Działu Starej Książki Medycznej kryją przedmioty i świadectwa, które potrafią zaskoczyć nawet miłośników historii. Dawne ryciny, atlasy anatomiczne, fotografie, dokumenty i muzealia opowiadają o kolejnych próbach zrozumienia ludzkiego ciała. Pokazują również, jak trudno bywało oddzielić rzetelną obserwację od utrwalonych przekonań, domysłów i wyobraźni.

Jednym z najbardziej intrygujących tematów wystawy jest plica polonica, czyli kołtun — splot włosów, któremu przez stulecia przypisywano szczególne znaczenie. Zachowane w zbiorach GBL eksponaty oraz towarzyszące im publikacje i ilustracje przybliżają historię zjawiska, wokół którego narastały przesądy i medyczne spory.

Inny wymiar poznawania człowieka ukazują barwne mezzotinty anatomiczne Jacques’a Fabiena Gautiera d’Agoty’ego. Ich szczegółowość, intensywne kolory i malarski charakter przypominają, jak bliskie były niegdyś związki medycyny ze sztuką. Wystawa prowadzi również do dawnych teatrów anatomicznych i przybliża materiały wykorzystywane w nauczaniu medycyny sądowej, zachowane w archiwum prof. Wiktora Grzywo-Dąbrowskiego.

Obok historii anatomii pojawiają się fantastyczne wyobrażenia istot, dawne przedstawienia lekarzy oraz dokumenty dotyczące zainteresowania mediumizmem. Każdy z tych tematów pozwala przyjrzeć się granicom wiedzy w różnych epokach — i pytaniom, które zadawano, gdy brakowało przekonujących odpowiedzi.

Nie brakuje także przedmiotów bliskich codziennemu doświadczeniu. Kolekcja zgromadzona przez warszawskiego optyka Czesława Owsiaka pokazuje, jak przez stulecia zmieniały się okulary. Niewielkie szkła mocowane sznurkami, monokle, binokle czy okulary nożyczkowe są świadectwem pomysłowości twórców, przemian mody i poszukiwania wygody.

„Gabinet osobliwości” zachęca, by spojrzeć na dawne eksponaty z ciekawością, ale też z uwagą dla ludzi i czasów, z których pochodzą. Za każdym obiektem kryje się opowieść o potrzebie poznania, doświadczeniu choroby lub nadziei na skuteczną pomoc.

Zapraszamy do odkrywania wystawy w Cyfrowym Muzeum Medycyny. Poznaj niezwykłe zbiory Głównej Biblioteki Lekarskiej i przekonaj się, jak wiele historii może opowiedzieć jeden przedmiot. Zapoznaj się z wystawą w formacie PDF: Gabinet osobliwości (Plik PDF otwiera się w nowej karcie)

Jeśli chciałbyś otrzymać wystawę w rozdzielczości do druku napisz na adres: p.rozdzestwienski@gbl.waw.pl

olorowa ilustracja anatomiczna z profilu, ukazująca układ mięśniowy ludzkiej głowy i szyi. Okolice oka posiadają odchylony płat tkanki mięśniowej, a na poszczególnych elementach anatomii widnieją drobne oznaczenia literowe i liczbowe.
Anatomia w kolorze. Barwna mezzotinta Jacques’a Fabiena Gautiera d’Agoty’ego z XVIII wieku, ukazująca budowę głowy i szyi — przykład przenikania się nauki i sztuki w dawnych atlasach anatomicznych.
Dwa eksponaty przedstawiające kołtun polski (splątane, zbite w masę ludzkie włosy z warkoczami), zaprezentowane na formach przypominających ludzkie głowy.
Kołtuny — „plica polonica”. Niezwykłe świadectwa dawnych przekonań o zdrowiu i chorobie. Dwa kołtuny ze zbiorów GBL, podarowane przez dr. Zbigniewa Woźniewskiego.
Archiwalne, czarno-białe zdjęcie przedstawiające grupę mężczyzn – częściowo w mundurach, a częściowo w kitlach – zgromadzonych wokół stołu z mikroskopami w sali laboratoryjnej lub prosektorium. W tle widoczne są wysokie, przeszklone gabloty wypełnione ludzkimi czaszkami i preparatami.
W świecie dawnej anatomii. Historyczna fotografia wnętrza z preparatami i pomocami dydaktycznymi, wykorzystywanymi w poznawaniu budowy ludzkiego ciała.
Czarno-biała fotografia ludzkiego szkieletu upozowanego tak, jakby siedział przy biurku. Szkielet opiera czaszkę na kościach dłoni i sprawia wrażenie, że czyta otwartą książkę leżącą na blacie.
Szkielet przy biurku. Niecodzienna aranżacja preparatu anatomicznego na dawnej fotografii — obraz, który łączy edukację medyczną z refleksją nad ludzkim przemijaniem.
Zdjęcie dwóch par zabytkowych okularów o ciemnych, owalnych oprawkach ułożonych na jasnym tle. Górna para posiada przymocowane po bokach sznurki, a pod okularami znajduje się papierowa etykieta z odręcznym napisem: "Okulary z XVI w. okulary z nitkami - sznurkami".
Okulary wiązane za uszami. XVI-wieczne okulary ze sznurkami zamiast zauszników, pochodzące z kolekcji warszawskiego optyka Czesława Owsiaka.

Wszystkie ilustracje pochodzą ze zbiorów Działu Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej im. Stanisława Konopki w Warszawie.