…operować bez bólu – i tak to się zaczęło.
Autor: dr Maria J. Turos, Warszawski Uniwersytet Medyczny.
…czas pędzi nieubłaganie. Jednakowo, czy mierzy go superczuły zegar wyświetlający elektroniczne cyferki, czy poczciwy stary repetier na srebrnej dewizce wyciągnięty z kieszeni kamizelki. I oto mija już sto osiemdziesiąt lat od dnia, kiedy amerykański dentysta William Thomas Green Morton, namówiony do tego przez lekarza, a zarazem chemika Charlesa Thomasa Jacksona przeprowadził pierwszy zabieg, a konkretnie ekstrakcję zęba u pacjenta, który w celu nieodczuwania bólu został przez niego uśpiony.
William Green Morton i Jego podpis
Oryginał w zbiorach Wellcome Library w Londynie – domena publiczna
Miało to miejsce w Bostonie 30 września 1846 roku.
Pierwszy pacjent i pierwsze znieczulenie
Obraz E. Boarda. Oryginał w zbiorach Wellcome Library w Londynie – domena publiczna.
W ten sposób na arenę wkroczył jeden z pierwszych anestetyków – eter. Znany od dawna, zsyntetyzowany przez Valeriusa Cordusa ok. 1540 roku (można się też spotkać z opinią, iż syntezy tej dokonał w tym samym czasie Paracelsus), używaną do dziś nazwę nadał mu August Frobenius ok. 1730 roku. Od XVII wieku korzystano z tego związku w farmacji m.in. do przygotowywania mieszanek i kropli, w tym bardzo popularnej nalewki Hoffmana, ale nigdy nie używano bezpośrednio.
…jeśli o czasie mowa. Minęło zaledwie siedem lat, a słowa Alfreda Velpeau, które wypowiedział w 1839 roku „nóż chirurga i ból są od siebie nierozłączne” straciły swoją okrutną wymowę. Ów wybitny chirurg francuski, na wieść o tym co dokonało się za oceanem, miał ponoć spontanicznie zawołać: „eter – to wspaniały i straszny środek… to cudowne i przerażające”, po czym bardzo szybko z największego niedowiarka zmienił się w gorącego rzecznika i propagatora nowych metod postępowania.
Thomas Green Morton zachęcony pomyślnymi wynikami już pierwszego zabiegu zwrócił się z propozycją do bostońskiego chirurga Johna Collinsa Warrena, by używać eteru również do poważniejszych zabiegów chirurgicznych. Taki zabieg przeprowadzono 16 października 1846 roku. Tego dnia po raz pierwszy przeprowadzono znieczulenie eterowe na sali operacyjnej. Miało to miejsce w Massachusetts General Hospital podczas operacji usunięcia guza szczęki u Edwarda Gilberta Abbota.
…a tak tę scenę przedstawił Robert Cutler Hinckley – warto nadmienić, iż obraz powstał w 1883 roku i w tym samym czasie był po raz pierwszy eksponowany w Paryżu. Nie jest pewne, kto właściwie został sportretowany i traktuje się go jako piękną alegorię samego wydarzenia.
„Pierwsza operacja z użyciem eteru” – R. C. Hinckley
Oryginał w zbiorach Lamar Soutter Library – domena publiczna
Po przeprowadzonym zabiegu dr Warren wypowiedział do zgromadzonych w audytorium lekarzy słynne słowa: „panowie, to nie jest żadne oszustwo!”. Fakt ten uwiecznił również w prowadzonym przez siebie dzienniku jako najważniejsze wydarzenie tego dnia.
Notatka o zastosowaniu eteru sporządzona przez J. C. Warrena
Dzięki uprzejmości Massachussets Historical Society.
Nowina błyskawicznie trafiła na łamy prasy, a pierwszy tę sensacyjną wiadomość zamieścił bostoński „Boston Evening Journal”.
Notatka prasowa o pierwszym znieczuleniu przeprowadzonym w Bostonie. Ze zbiorów własnych autora
Data owego bostońskiego zabiegu powszechnie jest uważana za początek ery znieczulenia ogólnego. Praktycznie równolegle pojawiło się też określenie nowego odkrycia, gdyż miesiąc po pierwszym znieczuleniu, a dokładnie 21 listopada 1846 r., Oliver Wendel Holmes tak pisał do Thomasa Mortona: „drogi Panie, mamy w rękach wielkie odkrycie, któremu trzeba dać odpowiednie miano – niech to będzie anestezja”.
Sam fakt upamiętnia również tablica wmurowana w ścianę symbolicznego pomnika „Dobry Samarytanin”, zwanego czasem „Pomnikiem użycia eteru”, autorstwa Williama Roberta Ware i Johna Adamsa Ward’a, a znajdującego się w Boston Public Garden.
Jedna z tablic wmurowanych w cokół pomnika upamiętniająca pierwsze użycie eteru.
Ze zbiorów własnych autora.
…czas nieodwołalnie łączy się z przestrzenią. A tutaj szybkość rozchodzenia się informacji o nowych osiągnięciach naukowych była imponująca. Warto mieć przede wszystkim na uwadze przestrzeń, jaka dzieli kontynenty amerykański i europejski. Żegluga przez Atlantyk trwała podówczas blisko sześć tygodni, a w tej sytuacji należy uwzględnić porę roku i jesienne sztormy, kolej, która szczególnie na wschód od Łaby dopiero stawiała pierwsze kroki, podróż zaś ekstrapocztą, czyli specjalnie wynajętym dyliżansem – kiedy konie zmieniano co 30-40 kilometrów – z Paryża do Warszawy zajmowała około 15 dni.
I ten dystans okazał się do pokonania. We wrześniu, a następnie w październiku, po raz pierwszy raz zastosowano eter w Bostonie, a już 15 grudnia 1846 roku w Paryżu, 18 grudnia 1846 roku w Londynie, a następnie w Erlangen i w Wiedniu. 19 stycznia 1847 roku John Simpson po raz pierwszy zastosował znieczulenie eterowe w położnictwie.
…śmiało rzec można – lawina ruszyła i w taki oto sposób rozpoczęła się era chirurgii bez bólu.
Przeczytaj powyższy artykuł w formacie PDF: Operacja bez bólu (Plik PDF otwiera się w nowej karcie)