Konferencja jubileuszowa 80-lecia Głównej Biblioteki Lekarskiej
Transmisja z obchodów Jubileuszu 80-lecia Głównej Biblioteki Lekarskiej
Uroczystość, objęta honorowym patronatem Ministra Zdrowia, zgromadziła przedstawicieli świata nauki, medycyny, bibliotekoznawstwa, polityki i kultury, a także licznych partnerów i przyjaciół instytucji. Partnerem wydarzenia był Samorząd Województwa Mazowieckiego oraz Okręgowa Izba Lekarska w Warszawie. Wsparcia jubileuszowi udzielili sponsorzy: PCG Academia, EBSCO, CERMED, Wolters Kluwer, Krajowa Grupa Spożywcza, hotele Mercure Poznań Centrum oraz ibis Warszawa Centrum. Nad medialnym nagłośnieniem wydarzenia czuwali patroni: TVP3 Warszawa, Forum Akademickie, RynekZdrowia.pl oraz Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Wydarzenie otworzył dyrektor GBL, dr n. med. Feliks Orchowski, podkreślając znaczenie instytucji dla rozwoju polskiej medycyny i nauki.
Pierwszy moduł konferencji poświęcono historii i przyszłości GBL. Rafał Stolarski (GBL) przypomniał początki instytucji sięgające 1945 roku, kiedy z inicjatywy prof. Stanisława Konopki stworzono bibliotekę medyczną w trudnych realiach powojennej Warszawy. Dzięki temu GBL stała się depozytariuszem dziedzictwa narodowego z zakresu medycyny, które do dziś stanowi fundament pamięci historycznej i badań naukowych. Do tej roli nawiązał prof. dr hab. Andrzej Górski (PAN, WUM), podkreślając, że właśnie zasoby GBL były znacznym wsparciem w rozwoju jego własnej pracy naukowej i klinicznej. Prof. dr hab. Hubert Kowalski (UW) omówił walory muzealne kolekcji biblioteki jako narzędzia edukacyjnego, zwrócił uwagę, że nauka z obiektami, oddziałująca na różne zmysły, sprzyja lepszemu zapamiętywaniu i rozumieniu wiedzy. Jak pokazały badania, studenci medycyny szkoleni w obserwacji dzieł sztuki skuteczniej interpretują obrazy diagnostyczne, co może decydować o wczesnym rozpoznawaniu chorób. Dorota Ubysz (GBL) i Łukasz Wawer (PCG Academia) zaprezentowali nową odsłonę Polskiej Bibliografii Lekarskiej i możliwości baz przeniesionych na platformę DSpace, zintegrowaną z międzynarodowymi systemami wyszukiwania.
Następnie zabrał głos prof. Krzysztof Filipiak, przewodniczący Rady Naukowej GBL, który podkreślił, że biblioteka staje się nowoczesnym centrum szkoleniowym, wspierającym przedstawicieli zawodów medycznych w procesie kształcenia podyplomowego.
Panel I moderował dr hab. Jacek Bonarek, prof. AP, który podsumowując wystąpienia, zwrócił uwagę na rozwój działalności wydawniczej GBL. Przypomniał, że biblioteka wydaje dwa czasopisma: Biuletyn Głównej Biblioteki Lekarskiej, który niedawno odnotował wzrost punktacji w Index Copernicus, oraz nowo powstały Biuletyn GBL – Historia, którego drugi numer ukaże się jesienią 2025 roku. Jak podkreślił, rozwój tych tytułów potwierdza, że GBL spełnia rolę nie tylko biblioteki, lecz także instytucji badawczej.
Po tej części rozpoczęto pierwszy panel dyskusyjny zatytułowany „Biblioteki medyczne w erze cyfryzacji i sztucznej inteligencji”. Moderatorem był dr hab. inż. Jarosław Protasiewicz, dyrektor Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego, który we wprowadzeniu podkreślił, że cyfryzacja i sztuczna inteligencja stają się nieodzownym elementem współczesnej nauki i medycyny. W dyskusji udział wzięli prof. dr hab. Łukasz Sułkowski, prezydent Akademii WSB i prezes zarządu PCG Akademia, prof. Michał Mikuła, dyrektor ds. naukowych Narodowego Instytutu Onkologii, dr Leszek Szafrański, wicedyrektor Biblioteki Jagiellońskiej ds. zasobów cyfrowych, oraz Kacper Trzaska, zastępca dyrektora Biblioteki Narodowej. Paneliści przedstawili konkretne przykłady zastosowania sztucznej inteligencji w pracy bibliotek: od automatyzacji katalogowania i generowania opisów bibliograficznych po inteligentne wyszukiwanie treści i tworzenie zestawień dla naukowców. Podkreślono, że AI pozwala znacząco skrócić czas dotarcia do informacji, ułatwia dostęp do literatury naukowej w różnych językach i integruje polskie zasoby z międzynarodowym obiegiem wiedzy. Jednocześnie zwrócono uwagę na wyzwania: ryzyko tzw. „halucynacji” AI, konieczność weryfikacji danych przez specjalistów oraz ryzyko związane z przetwarzaniem danych osobowych. Panel zakończył się wspólnym wnioskiem, że sztuczna inteligencja jest nieodwracalnym kierunkiem rozwoju, który zmieni rolę bibliotekarzy, przekształcając ich w redaktorów treści, a jej odpowiedzialne zastosowanie może przyspieszyć rozwój badań naukowych i poprawić dostęp do wiedzy medycznej.
Następnie głos zabrali także przedstawiciele sponsorów wydarzenia: EBSCO (Renata Włodarczyk) oraz PCG Academia (Łukasz Wawer), prezentując nowoczesne bazy danych, narzędzia cyfrowe i systemy repozytoryjne wspierające dostęp do wiedzy oraz rozwój nauki i ewaluację dorobku naukowego.
Po przerwie obiadowej rozpoczęto drugi panel konferencji pod hasłem „Medycyna i biblioteka – wspólna przestrzeń wiedzy i zdrowia w ujęciu historycznym”, który moderował prof. dr hab. n. med. Adam Reich, rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego. Ta część miała charakter naukowy i wprowadziła uczestników w bogatą panoramę historyczną relacji pomiędzy medycyną a bibliotekami. W tym kontekście głos zabrał dr n. med. Dariusz Paluszek, wiceprezes Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, który w serdecznych słowach pogratulował Głównej Bibliotece Lekarskiej 80-letniej działalności. Podkreślił osobiste doświadczenia związane z korzystaniem z zasobów biblioteki i zapowiedział dalsze zacieśnianie współpracy pomiędzy OIL a GBL, m.in. poprzez umożliwienie lekarzom dostępu do zasobów cyfrowych oraz organizację wspólnych wystaw i kursów.
Prof. dr hab. med. dr h.c.Krzysztof Jerzy Filipiak, dyrektor Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w erudycyjny sposób przedstawił dzieje polskiej kardiologii, akcentując wkład polskich lekarzy w rozwój tej dziedziny i rolę bibliotek w gromadzeniu wiedzy o pierwszych pionierskich zabiegach. Prof. n. hum. Anita Magowska (UM Poznań) zaprezentowała unikatowe zbiory Adama Wrzoska – wybitnego historyka medycyny, wskazując na ich znaczenie dla badań nad rozwojem nauk medycznych w Polsce. Dr n.med. Piotr Gajewski, redaktor naczelny „Medycyny Praktycznej”, omówił ewolucję polskich podręczników chorób wewnętrznych, pokazując jak zmieniała się wiedza kliniczna i sposób jej przekazywania studentom. Z kolei dr Adam Tyszkiewicz (UW) przedstawił historię medycyny widzianą przez pryzmat sztuki – od pradziejów po nowożytne ryciny anatomiczne. Dr hab. n. med. Aleksandra Gąsecka-van der Pol zwróciła uwagę na polsko-niderlandzkie powiązania medyczne, przypominając o współpracy naukowej i wymianie wiedzy, która miała miejsce już w XIX wieku. Dr Dorota Pietrzkiewicz (UW) zaprezentowała analizę słynnego XVI-wiecznego dzieła anatomicznego, pokazując jego znaczenie dla kształtowania współczesnej terminologii i nauczania medycyny. Prof. dr hab. Iwona Arabas (PAN) w swoim wystąpieniu omówiła reklamę farmaceutyczną w dwudziestoleciu międzywojennym, wskazując na jej społeczne i kulturowe oddziaływanie.
Kolejny moduł – panel dyskusyjny zatytułowany „Hannibal ante portas. Medycyna i zbiory biblioteczne w obliczu sytuacji kryzysowych” poprowadził prof. dr hab. n. med. Rafał Krenke, rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Wzięli w nim udział prof. dr hab. Waldemar Machała z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, prof. dr hab. n. med. Jarosław Pinkas z Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, prof. dr hab. n. med. Jarogniew Łuszczki z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie oraz dr Henryk Hollender, bibliotekarz Uczelni Medycznej im. Marii Skłodowskiej-Curie. W dyskusji wskazano na potrzebę myślenia nie tylko o zagrożeniach zewnętrznych, takich jak wojny czy katastrofy naturalne, ale także o „wrogu wewnętrznym” – stopniowym odchodzeniu od czytania, spłycaniu języka i przekonaniu, że wiedzę można zastąpić szybkim dostępem do informacji w Internecie. Jednocześnie zauważono, że w Polsce brakuje spójnych procedur zabezpieczania zbiorów na wypadek kryzysów, a sama cyfryzacja, choć bardzo ważna, nie jest w stanie ocalić wszystkiego. W dyskusji zwrócono uwagę, że nie tylko wojny, ale także pandemia czy awarie techniczne mogą czasowo odciąć dostęp do wiedzy, co pokazuje, jak istotne jest rozwijanie nowoczesnych form jej udostępniania. Wnioskiem płynącym z debaty było przekonanie, że prawdziwym zabezpieczeniem bibliotek jest kształtowanie szacunku do dziedzictwa – zarówno wśród młodych ludzi, jak i całego społeczeństwa. Podkreślano, że największym zagrożeniem dla dorobku naukowego i kulturowego bywa sam człowiek – jego obojętność, brak przygotowania, a czasem także celowe niszczenie. Dlatego troska o biblioteki i ich rolę w rozwoju medycyny i nauki musi być stałym elementem działań nie tylko instytucjonalnych, ale i społecznych.
Jubileusz zwieńczyła gala z wręczeniem statuetek i medali okolicznościowych dla osób zasłużonych i wspierających rozwój GBL. Wśród nagrodzonych między innymi byli: Prezydent RP Karol Nawrocki (reprezentowany przez Dyrektora Biura Dialogu, Samorządu i Rozwoju w Kancelarii Prezydenta RP Pawła Janika), Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik (reprezentowany przez Romana Adamczyka), dyrektor Departamentu Rozwoju Kadr Medycznych Ministerstwa Zdrowia prof. dr hab. n.med. Mariusz Klencki, Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec (reprezentowany przez dyrektora Departamentu Prawnego RPP Pawła Grzesiewskiego), wiceprezes Naczelnej Izby Lekarskiej i prezes Okręgowej Rady Lekarskiej w Warszawie dr n. med. Artur Drobniak, prezes Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego prof. nadzw. dr hab. med. Jerzy Jurkiewicz. Pan Prezydent RP Karol Nawrocki przekazał GBL jako dowód uznania, Godło Państwowe z dedykacją. Prezes Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego prof. nadzw. dr hab. med. Jerzy Jurkiewicz wręczył na ręce Dyrektora GBL najwyższe odznaczenie Towarzystwa – medal Augusta Ferdynanda Wolffa.
Uroczystości towarzyszyła premiera filmu dokumentalnego, który w obrazowy sposób przybliżył dzieje Głównej Biblioteki Lekarskiej i jej znaczenie dla polskiej nauki. Obchody zwieńczył występ Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego, tworząc uroczystą i pełną symboliki kulminację obchodów.
Biblioteka otrzymała listy gratulacyjne od wielu instytucji rządowych, państwowych i społecznych. Niektóre z nich zostały odczytane podczas uroczystości.
Jako goście honorowi w uroczystości udział wzięli również: Dowódca Garnizonu Warszawa gen. dyw. Tomasz Dominikowski, Dowódca Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni gen. dyw. Karol Molenda, Rektor-Komendant Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte kontradmirał prof. dr hab. Tomasz Szubrycht oraz Komendant 7 Szpitala Marynarki Wojennej kmdr dr n. med. Krzysztof Szabat.
