Rudolf Weigl

Czarno-biała fotografia Rudolfa Weigla przy aparaturze medycznej lub chemicznej.

Rudolf Stefan Jan Weigl, biolog, wynalazca pierwszej na świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, prekursor zastosowania owadów, głównie wszy odzieżowej, jako zwierzęcia laboratoryjnego do hodowli bakterii wywołującej tyfus. Urodził się 2 września 1883 r. w Przerowie na Morawach, w rodzinie pochodzenia austriackiego. Po śmierci ojca jego matka wyszła za Polaka Józefa Trojnara, dzięki czemu Weigl wychowywał się w polskim środowisku i związał z polską kulturą.

W 1903 r. rozpoczął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Lwowskim, które ukończył w 1907 r. Pracował pod kierunkiem prof. Józefa Nusbauma-Hilarowicza, prowadząc badania z zakresu zoologii, cytologii i anatomii porównawczej. W 1913 r. uzyskał habilitację. Podczas I wojny światowej rozpoczął badania nad durem plamistym i wszami będącymi jego wektorami. Opracował metodę hodowli Rickettsia prowazekii w jelicie wszy, co stało się podstawą jego dalszych prac nad szczepionką przeciw tej groźnej chorobie. W 1920 r. został profesorem biologii ogólnej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Wspólnie ze współpracownikami opracował metodę produkcji szczepionki przeciw durowi plamistemu. Jego lwowski instytut stał się jednym z najważniejszych ośrodków badań nad tyfusem.

W czasie II wojny światowej Weigl kontynuował produkcję szczepionki. Zatrudnienie w jego instytucie dawało wielu naukowcom i przedstawicielom inteligencji ochronę przed represjami i wywózką. Uratował, jak się dziś ocenia, około 5 tysięcy osób: przedstawicieli lwowskiego środowiska naukowego, w tym także żydowskich naukowców. Część szczepionki trafiała także do polskiego podziemia i ludności cywilnej, a nawet do warszawskiego getta. Weigl nie przyjął proponowanego mu obywatelstwa niemieckiego i nie zdecydował się na objęcie stanowiska naukowego w Berlinie.

Po wojnie pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie na Uniwersytecie Poznańskim. Mimo międzynarodowego uznania nie otrzymał Nagrody Nobla. Zmarł 11 sierpnia 1957 r. w Zakopanem; jest pochowany w Krakowie, na Cmentarzu Rakowickim, w Alei Zasłużonych. W 2003 został pośmiertnie odznaczony przez izraelski instytut Jad Waszem medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Rudolf Weigl pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej mikrobiologii. Jego badania nad Rickettsia prowazekii oraz opracowanie szczepionki przeciw durowi plamistemu miały ogromne znaczenie dla rozwoju epidemiologii i medycyny chorób zakaźnych.

Czarno-biała fotografia Rudolfa Weigla.
Rudolf Weigl. Dział Starej Książki Medycznej GBL, ze zbiorów Andrzeja Weigla.
Czarno-biała fotografia Rudolfa Weigla przy aparaturze medycznej lub chemicznej.
Rudolf Weigl – w pracowni we Lwowie, Dział Starej Książki Medycznej GBL, sygn. F- 8458.